Poniżej zamieszczam wypowiedź poprzedniego Ministra Sportu i Turystyki o uprawnieniach przewodników turystycznych. Jest to odpowiedź na interprelację nr 23431. Jest ciekawa z punktu widzenia obecnej dyskusji o tej regulacji.
Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację posła na Sejm RP pana Krzysztofa Brejzy przekazaną pismem z dnia 14 lipca 2011 r. (znak: SPS-023-23431/11) w sprawie konsekwencji świadczenia usług turystycznych bez zezwolenia uprzejmie informuję, co następuje.
System szkoleń i nadawania uprawnień przewodnikom turystycznym został ustanowiony w Rzeczypospolitej Polskiej w celu umożliwienia ustawicznego podnoszenia jakości usług turystycznych świadczonych przez polskie kadry turystyczne polskim i zagranicznym turystom. Należy mieć na uwadze, iż wrażenie turysty o odwiedzanym terenie w ogromnej mierze zależy od kompetencji ludzi, którzy świadczą usługi na jego rzecz. Dbałość o wysoką jakość obsługi ruchu turystycznego w Polsce wpływa na kształtowanie pozytywnego wizerunku naszego kraju oraz jego regionów w Polsce i na świecie. Rzetelne przewodnictwo wpływa na kształtowanie w wyobrażeniach turystów świadomości o wartości historycznej i kulturowej naszego narodu. Dlatego tak ważne jest sprawne funkcjonowanie systemu szkoleń, a także podnoszenie i kontrola jakości usług przewodnickich świadczonych turystom. Próba ominięcia tego systemu i świadczenia usług w sposób wykraczający poza dopuszczane prawem ramy jest działaniem na szkodę ww. wartości i winno zostać ukarane. Grzywna w postaci mandatu jest najlżejszą karą spośród dopuszczanych w Kodeksie wykroczeń za tego rodzaju wykroczenie.
Należy podkreślić, iż sankcja karna za wykonywanie zadań przewodnika turystycznego bez posiadania odpowiednich uprawnień w opinii Ministerstwa Sportu i Turystyki dotyczy osób, które zarobkowo wykonują zadania przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek bez uprawnień. Należy także zauważyć, że sankcja nie dotyczy nauczycieli, którzy przeprowadzają dla uczniów wycieczkę w terenie w ramach realizacji programu nauczania, gdyż działają oni na podstawie przepisów rozporządzenia ministra edukacji narodowej i sportu z dnia 8 listopada 2001 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz. U. Nr 135, poz. 1516) i nie są objęci przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 223, poz. 2268, z późn. zm.).
1. Jaka jest skala zjawiska polegającego na oprowadzaniu po mieście czy zabytkach bez wymaganych zezwoleń?
Zgodnie z art. 29 ustawy o usługach turystycznych zadanie przeprowadzania kontroli wykonywania zadań przewodnika turystycznego należy do marszałka województwa, na terenie którego odbywa się świadczenie usługi przewodnickiej. Informacja na temat skali zjawiska w poszczególnych urzędach marszałkowskich uzależniona jest od częstotliwości kontroli przeprowadzanych przez osoby upoważnione imiennie przez marszałka województwa. Z informacji pochodzących z powyższych kontroli wynika, że skala zjawiska polegającego na świadczeniu na rzecz turystów usług przewodnickich bez wymaganych uprawnień jest nikła, a przypadki, w których kontrola wykazuje brak wymaganych uprawnień, są sporadyczne. Dla przykładu, w województwie małopolskim kontrole ok. 60 grup podczas ostatnich 3 miesięcy (maj-lipiec br.) nie wykazały ani jednego przypadku wykonywania zawodu przewodnika turystycznego bez uprawnień.
2. Ile kar jest rocznie wymierzanych za powyższe działania?
Wykroczenie polegające na wykonywaniu zadań przewodnika turystycznego bez wymaganych uprawnień, zgodnie z art. 601 § 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2010 r. Nr 46, poz. 275, z późn. zm.), podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny. Najczęściej nakładaną za powyższe wykroczenie karą jest kara grzywny w formie mandatu, którą nakładać mogą funkcjonariusze Policji i straży miejskiej. Z racji sporadycznie zdarzającego się wykroczenia wykonywania zawodu przewodnika turystycznego bez uprawnień nieliczne są także nakładane kary. Z przykładowych danych będących w posiadaniu marszałka województwa małopolskiego wynika, iż ostatni mandat w tym województwie został nałożony w sierpniu 2008 r.
3. Czy zdaniem Pana Ministra powyższe przepisy karne są skuteczne?
Skuteczność przepisów karnych zawartych w Kodeksie wykroczeń jest zależna od natężenia kontroli wykonywania zadań przewodnika turystycznego zgodnie z prawem, a także od skuteczności egzekwowania nałożonych kar. Jak wykazano powyżej, skala zjawiska wykonywania zawodu przewodnika turystycznego bez uprawnień jest nikła, co dowodzi skuteczności powyższych przepisów karnych. Warto zauważyć, że osoby chcące w rzetelny i odpowiedzialny sposób wykonywać zawód przewodnika turystycznego i świadczyć na rzecz turystów – zarówno krajowych, jak i zagranicznych – usługi najwyższej jakości chętnie biorą udział w szkoleniach dla przewodników turystycznych organizowanych w całym kraju, decydując się na poniesienie kosztów kursu oraz egzaminu w zamian za uzyskanie kompleksowej, rzetelnej wiedzy na temat danego obszaru uprawnień. Dowodem na wysoką motywację kandydatów na przewodników turystycznych do zdobywania pogłębionej wiedzy oraz przekazywanie jej zgodnie z prawem może być liczba osób, które przeszły pracochłonną i czasochłonną procedurę uzyskiwania uprawnień przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. Obecnie liczba ta przekracza 45 tys. osób w całej Polsce.
4. Czy zdaniem Pana Ministra powyższe przepisy karne są zgodne z konstytucją, w szczególności z zasadą proporcjonalności?
Ograniczenie w zakresie wykonywania zadań przewodnika turystycznego, o którym mowa w art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zostało zawarte w ustawie o usługach turystycznychoraz w Kodeksie wykroczeń z uwagi na konieczność dbałości o wysoki standard świadczenia usług turystycznych, a w szczególności przekazywania turyście rzetelnej i sprawdzonej wiedzy o odwiedzanym terenie, której rękojmią jest egzamin przeprowadzany przez komisję powołaną przez marszałka województwa oraz nadanie osobom, które zdały ten egzamin, państwowych uprawnień.
Warto zwrócić uwagę także na art. 76 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który brzmi: ˝Władze publiczne chronią konsumentów, użytkowników i najemców przed działaniami zagrażającymi ich zdrowiu, prywatności i bezpieczeństwu oraz przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi. Zakres tej ochrony określa ustawa˝. Wykonywanie zadań przewodnika turystycznego bez posiadania odpowiednich uprawnień jest nieuczciwą praktyką rynkową wobec osób, które w sposób zgodny z prawem uzyskały uprawnienia państwowe przewodnika turystycznego i legalnie świadczą usługi przewodnickie.
Należy także zauważyć, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o usługach turystycznych organizator turystyki ma prawo zatrudnić do opieki w trakcie imprezy turystycznej osobę nieposiadającą uprawnień przewodnika turystycznego ani uprawnień pilota wycieczek, zaś posiadającą inne kwalifikacje, odpowiednie do rodzaju imprezy, pod warunkiem zawarcia tej informacji w umowie z klientem (uczestnikiem imprezy turystycznej).
Z poważaniem
Minister
Adam Giersz
Warszawa, dnia 29 lipca 2011 r.
