Tag Archives: prawa pasażerów

TS UE: Pasażer może domagać się odszkodowania z rozporządzenia 261/2004 w walucie krajowej

W wydanym dzisiaj przez Trybunał Sprawiedliwości wyroku (C-356/19) , Trybunał ten orzekł, że:

Pasażer, którego lot został odwołany lub doznał dużego opóźnienia,może domagać się zapłaty przewidzianego prawem Unii odszkodowania w walucie krajowej, która obowiązuje w miejscu jego zamieszkania.

Komunikat prasowy TS dostępny jest: tutaj.

Czy pasażerowie odwołanego lotu powinni stawić się na lotnisko, aby móc dochodzić odszkodowania za odwołany lot?

W jednej z prowadzonych przeze mnie spraw odszkodowawczych, reprezentujący przewoźnika lotniczego profesjonalny pełnomocnik, stwierdził, że odszkodowanie za odwołany lot z rozporządzenia 261/2004 nie należy się, bowiem niedoszły pasażer nie stawił się na odprawę na lotnisku. Pasażerowie o odwołaniu lotu dowiedzieli się na dzień przed planowanym wylotem. Czy mimo wszystko powinni więc stawić się na lotnisku? Oczywiście, że nie. Taki wymóg w takich okolicznościach byłby zupełnie absurdalny, co trafnie zauważył w uzasadnieniu wyroku sąd, który ostatecznie zasądził odszkodowanie:

Chybiony był w tym kontekście zarzut strony pozwanej, że powodowie nie stawili się na odprawę pasażerów (…). Zupełnie nieracjonalne byłoby oczekiwanie od pasażerów, którzy uzyskali wiedzę o tym, że ich lot się nie odbędzie w danym dniu o danej godzinie, by mimo tej wiedzy stawili się na odprawę zgodnie z pierwotnie planowanym czasem wylotu. Za wręcz absurdalny trzeba by uznać hipotetyczny obowiązek stawienia się na odprawę, która przecież się nie odbędzie. 

 

 

Wyrok TS UE w sprawie wpływu zachowania uciążliwego pasażera na prawa pasażerów z rozporządzenia 261/2004

W wydanym 11 czerwca 2020 r. wyroku Trybunały Sprawiedliwości UE w sprawie C‑74/19 (LE przeciwko Transportes Aéreos Portugueses SA), Trybunał orzekł, że:

1) Artykuł 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91, w związku z motywem 14 tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że zachowanie uciążliwego pasażera zakłócające porządek na pokładzie samolotu, które uzasadniało zboczenie przez dowódcę statku powietrznego z trasy lotu w kierunku lotniska innego niż lotnisko docelowe w celu usunięcia z pokładu owego pasażera i wyładunku jego bagaży, jest objęte zakresem pojęcia „nadzwyczajnych okoliczności” w rozumieniu tego przepisu, chyba że obsługujący lot przewoźnik lotniczy przyczynił się do wystąpienia owego zachowania, względnie zaniechał podjęcia środków stosownych w świetle elementów zapowiadających wystąpienie takiego zachowania, czego zweryfikowanie spoczywa na sądzie odsyłającym.

2) Artykuł 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004 w związku z motywem 14 tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że w celu uzyskania zwolnienia z obowiązku wypłaty odszkodowania pasażerom w przypadku dużego opóźnienia lub odwołania lotu obsługujący przewoźnik lotniczy może powołać się na „nadzwyczajną okoliczność”, która miała wpływ na poprzedni lot obsługiwany przez tego samego przewoźnika za pośrednictwem tego samego statku powietrznego, pod warunkiem że istnieje bezpośredni związek przyczynowy między wystąpieniem owej okoliczności a opóźnieniem, względnie odwołaniem kolejnego lotu, czego ocena należy do sądu odsyłającego z uwzględnieniem w szczególności sposobu eksploatacji danego statku powietrznego.

3) Artykuł 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004 w związku z motywem 14 tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że dokonanie przez przewoźnika lotniczego zmiany planu podróży pasażera – ze względu na to, iż na transportujący go statek powietrzny miała wpływ nadzwyczajna okoliczność – polegającej na przekierowaniu go na inny obsługiwany przez owego przewoźnika lot, co doprowadziło do tego, iż ów pasażer dotarł do miejsca docelowego dzień później, aniżeli było to pierwotnie zaplanowane, nie stanowi „racjonalnego środka” zwalniającego tego przewoźnika z obowiązku wypłaty odszkodowania przewidzianego w art. 5 ust. 1 lit. c) i art. 7 ust. 1 rzeczonego rozporządzenia, chyba że plan podróży pasażera nie może zostać zmieniony w inny sposób, za pomocą lotu bezpośredniego lub łączonego obsługiwanego przez tego przewoźnika lub przez innego przewoźnika lotniczego, przylatującego do miejsca docelowego wcześniej niż umożliwia to następny lot danego przewoźnika lotniczego, względnie że dokonanie takiej zmiany planu podróży stanowiłoby dla tego przewoźnika lotniczego poświęcenie, jakiego nie można od niego wymagać, mając na uwadze możliwości jego przedsiębiorstwa w danym momencie, czego ocena należy do sądu odsyłającego.

Pełna treść wyroku dostępna jest tutaj.

 

Wytyczne Komisji Europejskiej w zakresie praw pasażerów w związku z koronawirusem

18 marca 2020 r. Komisja Europejska opublikowała poniższy komunikat, w przede wszystkim Wytyczne interpretacyjne dotyczące przepisów UE dotyczących praw pasażerów w kontekście rozwoju sytuacji w zakresie Covid-19:

Dążąc do złagodzenia skutków ekonomicznych pandemii COVID-19 Komisja opublikowała dziś wytyczne służące spójnemu stosowaniu unijnych praw pasażerów w całej UE.

Rządy krajowe wprowadziły różne środki, w tym ograniczenia podróży i kontrole graniczne. Celem wytycznych jest zapewnienie pasażerów, że ich prawa są chronione.

Komisarz ds. transportu Adina Vălean powiedziała: W kontekście masowego odwoływania i opóźnień, których doświadczają pasażerowie i przewoźnicy w związku z pandemią COVID-19, Komisja pragnie zapewnić pewność prawa co do sposobu stosowania praw pasażerów w UE. W przypadku odwołania podróży dostawca usług transportowych musi zwrócić pasażerom koszty lub zapewnić zmianę trasy podróży. Jeżeli pasażerowie sami zdecydują się na odwołanie podróży, zwrot kosztów biletu zależy od jego rodzaju, a przedsiębiorstwa mogą oferować bony do późniejszego wykorzystania. Dzisiejsze wytyczne zapewnią bardzo potrzebną pewność prawa w zakresie skoordynowanego stosowania unijnych praw pasażerów w całej Unii. Monitorujemy szybko zmieniającą się sytuację i w razie potrzeby będziemy podejmować dalsze kroki.

Wytyczne te pomogą pasażerom, branży i organom krajowym w tej bezprecedensowej sytuacji znaczących ograniczeń podróży pasażerów narzuconych przez rządy krajowe oraz w obliczu efektu domina w odniesieniu do usług transportowych w całej UE. Dzięki swej klarowności wytyczne mają również pomóc obniżyć koszty, jakie ponosi sektor transportu, poważnie cierpiący z powodu wystąpienia ognisk epidemicznych. Wytyczne obejmują prawa pasażerów podróżujących samolotem, koleją, autobusem/autokarem lub statkiem na trasach morskich i śródlądowych, jak również odpowiadające im obowiązki przewoźników.

Na przykład jeżeli połączenie jest odwołane, pasażerowie mogą dokonać wyboru między zwrotem ceny biletu lub zmianą planu podróży, która pozwoli im dotrzeć do miejsca docelowego w późniejszym terminie. Jednocześnie wytyczne wyjaśniają, że obecne okoliczności są „nadzwyczajne”, w związku z czym nie można powoływać się na niektóre prawa – takie jak prawo do odszkodowania – w przypadku odwołania lotu w terminie krótszym niż dwa tygodnie przed datą rozpoczęcia podróży.

Przebieg procedury

Unia Europejska to jedyny region na świecie, gdzie pasażerom przysługuje cały szereg praw bez względu na to, czy podróżują samolotem, koleją, statkiem, autobusem czy autokarem. Przewoźnicy muszą oferować zwrot kosztów (tj. zwrot kosztów biletu) lub zmianę trasy podróży pasażerom, których połączenie odwołano. Przewoźnicy są też zobowiązani zapewnić im opiekę w zakresie wyżywienia i zakwaterowania. Przepisy dotyczące odszkodowania różnią się w zależności od rodzaju transportu.

Więcej informacji

Wytyczne interpretacyjne dotyczące przepisów UE dotyczących praw pasażerów w kontekście rozwoju sytuacji w zakresie Covid-19

Prawa pasażerów UE

Przegląd środków krajowych w poszczególnych państwach

Reakcja UE na wystąpienie koronawirusa

Źródło: COVID-19: Komisja wydaje wytyczne w zakresie praw pasażerów w UE

„Ameryka zamyka się na Europę z powodu koronawirusa. Co z zarezerwowanymi wyjazdami?” – komentarz dla Business Insider

W opublikowanym na portalu Business Insider artykule pt. Ameryka zamyka się na Europę z powodu koronawirusa. Co z zarezerwowanymi wyjazdami? zamieszczony został mój komentarz dotyczący sytuacji prawnej podróżnych, organizatorów i przewoźników w związku z ostatnimi decyzjami władz USA oraz Izraela.

Artykuł dostępny jest nieodpłatnie na stronie portalu (tutaj).

Odszkodowanie za zmianę godzin lotu i miejsc w samolocie (60% ceny wycieczki)

14 lutego 2020 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy – Mokotowa wydał wyrok w sprawie z powództwa klientów przeciwko organizatorowi turystyki, która dotyczyła m.in. zmian godzin lotów przez organizatora.

W sprawie tej klient zawarł umowę o udział w imprezie turystycznej w Grecji dla siebie, małżonki oraz dwójki małych dzieci. Podstawową okolicznością decydującą o wyborze oferty przez powodów był przelot w godzinach dziennych. Wynikało to przede wszystkim z wieków dzieci. Powodowie nigdy nie zgodziliby się na zawarcie umowy z nocnymi godzinami lotów ostatecznie zaproponowanymi przez stronę pozwaną (w istocie wprowadzonymi do umowy w sposób jednostronny, niezgodny z obowiązującymi w tym zakresie przepisami).

Po zawarciu umowy klient dwukrotnie został poinformowany o zmianie godzin lotów. W związku z otrzymanymi informacjami o zmianie godzin lotów i wskazanymi wyżej okolicznościami klient zapytał stronę pozwaną, czy może bezkosztowo zrezygnować z wycieczki. W związku z brakiem odpowiedzi i zbliżającym się terminem rozpoczęcia imprezy klient jeszcze kilkakrotnie pytał biuro podróży o taką możliwość. Ostatecznie otrzymał odpowiedź, że może zmienić rezerwację na inną, jednak kalkulacja odbywać się będzie po cenach aktualnych, a godziny przelotu będą w każdym przypadku do potwierdzenia na 48 godzin przed wylotem. Jednocześnie organizator wskazał, że aktualizacja godzin przelotu nie może być powodem bezkosztowej anulacji, w tym momencie rezygnacja z wyjazdu wiązałaby się z kosztami anulacji zgodnie z warunkami imprez turystycznych.

Tuż przed wylotem klient zadał też stronie pozwanej pytanie, czy w związku ze zmianą godzin lotu powrotnego (wylot miał rozpocząć się później) powodowie mogą w hotelu zostać przez dłuższy czas. Pytanie to spotkało się z informacją odmowną. Strona pozwana poinformowała powodów, że powodowie pokój będą musieli opuścić wraz z końcem doby hotelowej, tj. standardowo o g. 12.00, a na transfer na lotnisko będą mogli oczekiwać w bliżej nieokreślonym miejscu w hotelu. Powodowie zostali poinformowani przez stronę pozwaną, że w miarę dostępności miejsce będą mogli ustalić z hotelarzem późniejsze wymeldowanie. Powodowie nie mieli pewności, czy będzie to możliwe, co rodziło po ich stronie niepokój i dodatkowy stres, zwłaszcza z uwagi na wyjazd z małymi dziećmi.

Powodowie ostatecznie podjęli decyzję o udziale w przedmiotowej imprezie turystycznej wyłącznie z uwagi na bardzo wysokie koszty, które musieliby ponieść w przypadku rezygnacji z wyjazdu, których żądała strona pozwana (a które były zupełnie bezpodstawne, o czym niżej). Rozwiązaniem w tej sytuacji nie było dokonaniu wyboru innej wycieczki w porze bardziej dogodnej, bowiem we wskazanej informacji strony pozwanej strona pozwana poinformowała powodów, że  również w przypadku zmiany rezerwacji na inną problem ten ponownie mógłby się pojawić, a poza tym, że kalkulacja ceny będzie odbywać się po cenach aktualnych. Istniało więc duże prawdopodobieństwo, że problem ponownie się pojawi.

W sprawie tej biuro podróży nie poinformowało też powodów przed zawarciem umowy o opłacie za klimatyzację w hotelu w wysokości 35 euro, którą powodowie ostatecznie ponieśli na miejscu.

Przez znaczny czas pobytu w Grecji powodowie obawiali się, że w dniu wylotu będą musieli opuścić pokoje hotelowe o g. 12.00, bez możliwości przedłużenia pobytu w związku z późniejszym wylotem w dniu następnym. Dodatkowy stres związany był z tym, że tak naprawdę powodowie nie byli pewni o której godzinie wylecą, w związku z tym, że organizator informował ich, że godziny przelotu są do potwierdzenia na 48 godzin przed wylotem. Po sprawdzeniu godzin wylotu na około 48 godzin przed wylotem, okazało się, że przedłużenie pobytu w hotelu jest możliwe, ale powodowie musieli ponieść z tego tytułu dodatkowe koszty w wysokości 30 euro.

Strona pozwana nie zapewniła też powodom określonych miejsc w samolocie, za co uiścili dodatkową opłatę. W efekcie cała rodzina nie mogła zająć w samolocie miejsca obok siebie.

Złożonej w tej sprawie przez powodów reklamacji strona pozwana do zasady nie uznała jej za zasadną. W zakresie kosztów związanych z klimatyzacją strona pozwana zażądała przedstawienia rachunku, co z uwagi na praktykę hotelarza nie było możliwe. Strona pozwana zobowiązała się zwrócić powodom jedynie koszt opłaty za rezerwację określonych miejsc w samolocie w wysokości 240 zł. Opłata ta nie pokrywała jednak pełnej szkody powodów, która nie ograniczała się do szkody majątkowej. Na skutek później prowadzonej korespondencji przez pełnomocnika powodów strona pozwana zwróciła powodom ponadto kwotę 279 zł tytułem kosztów opłaty za klimatyzację oraz przedłużony pobyt w hotelu. Także i w tym przypadku zwrot ten dotyczył wyłącznie szkody majątkowej, a powodowie z tego tytułu ponieśli także wskazaną wyżej szkodę niemajątkową.

Sprawa ostatecznie trafiła na drogę sądową. Z uwagi na termin zawarcia umowy (styczeń 2018), zastosowanie znalazły do niej przepisy ustawy o usługach turystycznych w brzmieniu obowiązującym na dzień zawarcia umowy. Zgodnie z art. 14 ust. 5 tej ustawy:

Organizator, który przed rozpoczęciem imprezy turystycznej jest zmuszony, z przyczyn od niego niezależnych, zmienić istotne warunki umowy z klientem, z zastrzeżeniem art. 17, powinien niezwłocznie o tym powiadomić klienta. W takiej sytuacji klient powinien niezwłocznie poinformować organizatora, czy:

1)  przyjmuje proponowaną zmianę umowy albo

2)  odstępuje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń i bez obowiązku zapłaty kary umownej.

 

Zmiana godzin wylotu jest zmianą istotnych warunków umowy. Oznacza to, że w okolicznościach sprawy powodowie otrzymując od strony pozwanej informację o zmianie godzin lotów zgodnie z ustawą mieli możliwość bezkosztowej rezygnacji. W okolicznościach niniejszej sprawy należy wskazać, że powodowie zostali przez biuro podróży wprowadzeni w błąd odnośnie do takiej możliwości odstąpienia od umowy na skutek zmian godzin lotu. Wszelkie postanowienia umowne, które w sposób wyraźny lub pośrednio próbowałyby wyłączać takie prawo należałoby uznać w sposób jednoznaczny za nieważne na mocy art. 19 ust. 1 tej ustawy jako mniej korzystne dla klientów niż postanowienia tej ustawy.

W sprawie tej powodowie w związku z poniesioną szkodą majątkową i niemajątkową ostatecznie zażądali zwrotu 60% ceny wycieczki. Szkoda ta związana była z bezprawnie zmienionymi godzinami lotu na przeloty nocne, problemami związanymi z przedłużeniem pobytu w hotelu oraz zmienionymi miejscami w samolocie. Sąd we wspomnianym wyroku uwzględnił żądanie powodów w 100%. Wyrok ten jest nieprawomocny.

W1

W2

W sprawie tej występowałem jako pełnomocnik powodów.

Piotr Cybula

 

 

 

 

Cena biletów lotniczych a koszty rezygnacji podróżnego z imprezy turystycznej

Sytuacja tak się przedstawiała: w dniu zawarcia umowy organizator „wykupuje” w samolocie dwa miejsca. Następnie w lutym podróżny odstępuje od umowy, która ma się odbyć w sierpniu. Sprawa trafia do sądu w związku z uregulowaniem kosztów rezygnacji podróżnego z imprezy.

Sąd przyjął, że do kosztów rezygnacji znajduje zastosowanie art. 47 ust. 2 ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych, tj. koszty rezygnacji wynoszą cenę imprezy turystycznej pomniejszoną o zaoszczędzone koszty lub wpływy z tytułu alternatywnego wykorzystania danych usług turystycznych. W tej sytuacji organizator w sądzie zażądał zapłaty za koszty przejazdu przedstawiając fakturę od przewoźnika. A sąd w tym zakresie roszczenie oddalił, twierdząc, że organizator:

„nie wykazał, aby podjął jakiekolwiek kroki celem anulowania lub zmniejszenia kosztów, np. przez ponowną sprzedaż biletów, odwołania rezerwacji miejsc”.

Czy inne sądy pójdą tą drogą? Na pewno do czasu wykształcenia się linii orzeczniczej organizatorzy turystyki powinni starać się lepiej uzasadniać koszty w tym zakresie. Nie jest wykluczone, że w niektórych przypadkach nie da się przecież tych kosztów ograniczyć z uwagi na rodzaj i treść umowy zawartej z przewoźnikiem. W praktyce m.zd. dużo zależy od okoliczności (np. czasami koszty przebukowania są przecież bardzo duże). Właśnie piszę glosę do tego wyroku, bo z kilku powodów według mnie jest wadliwy.

Piotr Cybula

„Są konsekwencje zmiany godzin lotu” – komentarz dla „Rzeczpospolitej”

W dzisiejszej Rzeczpospolitej ukazał się artykuł Katarzyny Wójcik pt. Są konsekwencje zmiany godzin lotu. Artykuł porusza problematykę zmiany umowy o udział w imprezie turystycznej przez organizatora przed jej rozpoczęciem w zakresie godzin lotów.

W artykule zawarte są również moje wypowiedzi, w których odniosłem się do praktyk niektórych organizatorów turystyki i praw podróżnych w takich sytuacjach.

Artykuł dostępny jest nieodpłatnie: tutaj.

Ekspert o braku „podstawowych standardów europejskiego lotnictwa” na lotnisku Kraków Airport

Jak pokazuje doświadczenie, problemy związane z mgłą, które powodują opóźnienia i odwołania lotów mogą być w znacznym stopniu ograniczone przez wprowadzenie tzw. drugiej kategorii urządzenia ILS (Instrument Landing System, ILS2). W Polsce taki system posiada sześć „lotnisk”: Modlin, Wrocław, Rzeszów, Lublin, Katowice oraz Gdańsk. Przykładowo podobno w Gdańsku dzięki temu systemowi, gdzie wcześniej często dochodziło do tego rodzaju problemów, w ubiegłym roku żadna z operacji nie została odwołana z tego powodu. Inaczej rzecz przedstawia się w przypadku podkrakowskiego lotniska w Balicach, gdzie chociażby w ostatnich dniach pojawiły się poważne problemy o takim charakterze. Przy tej okazji Jacek Krawczyk, ekspert lotniczy i były szef rady nadzorczej PLL LOT  tak odniósł się do braku ILS2 na podkrakowskim lotnisku:

brak ILS2 na Kraków Airport to odejście od najbardziej podstawowych standardów europejskiego lotnictwa. – Brak ILOS drugiej czy trzeciej kategorii to bardzo poważne zaniechanie ze względów biznesowych i bezpieczeństwa. Podważa to jakość i wiarygodność branży lotniczej w naszym kraju (…)

Źródło cytatu: M. Waluś, Sztuka lądowania we mgle, „Wyborcza” z 25-26 stycznia, dodatek Kraków, s. 1.

„Pasażerowie linii lotniczych poczekają na ochronę rzecznika” – komentarz dla Rzeczpospolitej

W dzisiejszej Rzeczpospolitej ukazał się artykuł pt. Pasażerowie linii lotniczych poczekają na ochronę rzecznika, w którym zawarty jest również mój komentarz do opisywanego wielokrotnie w tym miejscu problemu opóźnień w rozpatrywaniu skarg przez Rzecznika Praw Pasażerów.

Piotr Cybula