Tag Archives: PRAWO TURYSTYCZNE

Organizatorzy turystyki nie zawsze mogą powołać się na dodatkowe 180 dni na zwrot podróżnym wpłat

Jedna z ustaw „koronawirusowych” umożliwiła organizatorom turystyki dokonywanie zwrotów wpłat podróżnym w terminie dłuższym o dodatkowe 180 dni. Abstrahując w tym miejscu od pytania o zgodność tego rozwiązania z dyrektywą 2015/2302, z praktycznego punktu widzenia należy zwrócić uwagę, że regulacja ta znajduje zastosowanie w ściśle określonych sytuacjach, nie obejmuje wszystkich umów, które zawierane są przez organizatorów turystyki. Warto o tym wspomnieć, ponieważ w praktyce nie wszystkie umowy nazywane umowami o udział w imprezie turystycznej są w rzeczywistości takimi umowami. Ponadto w praktyce czasami podróżni dokonują rezygnacji z umów w przypadku których wspomniana zasada „180 dni” nie obowiązuje, o czym warto pamiętać.

Zgodnie z art. 15k ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 568 ze zm.):

1. Odstąpienie od umowy w trybie określonym w art. 47 ust. 4 ustawy z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych lub rozwiązanie przez organizatora turystyki umowy o udział w imprezie turystycznej w trybie określonym w art. 47 ust. 5 pkt 2 tej ustawy, które to odstąpienie od umowy lub rozwiązanie umowy pozostaje w bezpośrednim związku z wybuchem epidemii wirusa SARS-CoV-2, jest skuteczne z mocy prawa po upływie 180 dni od dnia powiadomienia przez podróżnego o odstąpieniu lub powiadomienia o rozwiązaniu przez organizatora turystyki.

2. Odstąpienie od umowy bądź jej rozwiązanie, o którym mowa w ust. 1, nie jest skuteczne w przypadku wyrażenia przez podróżnego zgody na otrzymanie w zamian od organizatora turystyki vouchera do realizacji na poczet przyszłych imprez turystycznych w ciągu roku od dnia, w którym miała się odbyć impreza turystyczna.

3. Wartość vouchera, o którym mowa w ust. 2, nie może być niższa niż kwota wpłacona na poczet realizacji dotychczasowej umowy o imprezę turystyczną.

4. Środki odpowiadające wpłatom na poczet realizacji umów o imprezy turystyczne, w stosunku do których zastosowanie znajdzie ust. 2, podlegają ochronie na wypadek niewypłacalności organizatora turystyki.

Powyższe oznacza, że:

Po pierwsze, te szczególne zasady dotyczą w zakresie działalności prowadzonej przez podmioty posiadające status organizatorów turystyki wyłącznie umów o udział w imprezach turystycznych w rozumieniu ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. Pojęcie imprezy turystycznej zostało zdefiniowane w tej ustawie (art. 4 pkt 2) i do tej definicji należy się odwołać. W tym miejscu wskażę jedynie przykładowo, że z umową o udział w imprezie turystycznej nie mamy do czynienia jeżeli przedmiotem umowy jest np. tylko przewóz lotniczy (np. czarter), mimo że w praktyce zdarzają się organizatorzy, którzy taki produkt wadliwie oznaczają jako imprezy turystyczne (to temat na inny wpis, częściowo już poruszany przeze mnie w tym miejscu). Z umową o udział w imprezie turystycznej nie będziemy też mieli do czynienia jeśli przedmiotem umowy są np. wycieczki jednodniowe nie obejmujące noclegu (z uwagi na art. 3 pkt 3 ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych).

W przypadku niektórych usług zastosowanie może jeszcze ewentualnie znaleźć art. 15zp wspomnianej ustawy z 31 marca 2020 r.:

1. Przedsiębiorca prowadzący działalność związaną z organizacją wystaw i kongresów lub działalnością kulturalną, rozrywkową, rekreacyjną i sportową lub organizujący wystawy tematyczne lub imprezy plenerowe w przypadku rozwiązania umowy z klientem, które to rozwiązanie umowy pozostaje w bezpośrednim związku z wybuchem epidemii wirusa SARS-CoV-2, jest zobowiązany zwrócić wpłacone mu przez klienta środki w terminie 180 dni od dnia skutecznego rozwiązania umowy.
2. Rozwiązanie umowy, o którym mowa w ust. 1, nie jest skuteczne w przypadku wyrażenia przez klienta zgody na otrzymanie w zamian od przedsiębiorcy vouchera do realizacji na poczet przyszłych wydarzeń w obszarze działalności przedsiębiorcy w ciągu roku od dnia, w którym miało się odbyć wydarzenie, za które klient wniósł zapłatę.
3. Wartość vouchera, o którym mowa w ust. 2, nie może być niższa niż kwota wpłacona na poczet realizacji dotychczasowej umowy przez klienta.
4. Przepisy ust. 1-3 stosuje się odpowiednio do przedsiębiorcy lub rolnika świadczącego usługi hotelarskie w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach hotelarskich oraz usługach pilotów wycieczek i przewodników turystycznych.

Po drugie, w przypadku umów o udział w imprezie turystycznej dodatkowe 180 dni znajdzie zastosowanie wyłącznie w przypadku zastosowania art. 47 ust. 4 lub 5. Obydwa te przepisy upoważniają do bezkosztowej rezygnacji w określonych sytuacjach. Jeżeli jednak nie mamy do czynienia z bezkosztową rezygnacją, a podróżny odstępuje od umowy za opłatą na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 2 lub 3, to nie ma żadnych podstaw, aby organizator turystyki uwzględniał wspomniane dodatkowe 180 dni na zwrot wpłat podróżny. Podobnie brak jest podstaw do zastosowania tej reguły w przypadku odstąpienia przez podróżnego na postawie art. 46 ust. 4 pkt 2 ustawy, w przypadku jego niezainteresowania zmianą zawartej umowy.

Odpowiadając więc na tytułowe pytanie, organizatorzy turystyki nie zawsze mogą powoływać się na dodatkowe 180 dni na zwroty wpłat podróżnych. Nie mogą tego robić:

1) w sytuacji gdy nie mamy w ogóle do czynienia z umową o udział w imprezie turystycznej (z wyjątkiem sytuacji określonych we wspomnianym art. 15zp);

2) gdy podróżny odstępuje od umowy z obowiązkiem uiszczenia opłaty (art. 47 ust. 1 w zw. z ust. 2 lub 3), gdy nie ma on uprawnienia do bezkosztowej rezygnacji;

3) gdy podróżny odstępuje od umowy na podstawie art. 46 ust. 4 pkt 2 ustawy w związku z otrzymaną od organizatora turystyki propozycją zmiany umowy.  

Piotr Cybula

 

 

„Wymuszony” voucher – sposób Belgów na zwroty wpłat podróżnym przez organizatora w sytuacji epidemii koronawirusa

W związku z kryzysem wynikającym z epidemii koronawirusa w Belgii dopuszczono „wymuszony” voucher od organizatora dla podróżnych, zamiast przysługującym im zwrotów zapłaconych kwot z tytułu umów o udział w imprezie turystycznej.

Możliwość taka została uzależniona od spełnienia kilku warunków: 1) voucher odpowiada zapłaconej sumie przez podróżnego; 2) jego wystawienie dla podróżnego nie rodzi dla niego dodatkowych kosztów; 3) jest ważny przynajmniej 1 rok; 4) na voucherze znajduje się informacja, że został wystawiony w związku z kryzysem wywołanym koronawirusem.

bon

Przypomnę, że zgodnie z dyrektywą 2015/2302:

2. Niezależnie od ust. 1 podróżny ma prawo do rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej przed rozpoczęciem imprezy turystycznej bez ponoszenia jakiejkolwiek opłaty za rozwiązanie w przypadku nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności występujących w miejscu docelowym lub jego najbliższym sąsiedztwie, które to okoliczności w znaczącym stopniu wpływają na realizację imprezy turystycznej lub które w znaczącym stopniu wpływają na przewóz pasażerów do miejsca docelowego. W przypadku rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej zgodnie z niniejszym ustępem podróżny jest uprawniony do pełnego zwrotu wszelkich wpłat dokonanych z tytułu imprezy turystycznej, ale nie ma prawa do dodatkowej rekompensaty.

3. Organizator może rozwiązać umowę o udział w imprezie turystycznej i dokonać pełnego zwrotu podróżnemu wszelkich wpłat dokonanych z tytułu imprezy turystycznej, bez ponoszenia odpowiedzialności za dodatkową rekompensatę, jeżeli:

a) liczba osób, które zgłosiły się do udziału w imprezie turystycznej, jest mniejsza niż minimalna liczba osób podana w umowie, a organizator powiadomił podróżnego o rozwiązaniu umowy w terminie określonym w umowie, lecz nie później niż:

(i) na 20 dni przed rozpoczęciem imprezy turystycznej w przypadku podróży trwających ponad sześć dni;

(ii) na 7 dni przed rozpoczęciem imprezy turystycznej w przypadku podróży trwających od dwóch do sześciu dni;

(iii) na 48 godzin przed rozpoczęciem imprezy turystycznej w przypadku podróży trwających krócej niż dwa dni; lub

b) organizator nie ma możliwości zrealizowania umowy z powodu nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności i powiadomił podróżnego o rozwiązaniu umowy bez zbędnej zwłoki przed rozpoczęciem imprezy turystycznej.

4. Organizator dokonuje wszelkich zwrotów wymaganych na podstawie ust. 2 i 3 lub, w przypadku ust. 1, zwraca wszelkie płatności dokonane przez podróżnego lub w jego imieniu z tytułu danej imprezy turystycznej, pomniejszone o odpowiednią opłatę za rozwiązanie umowy. Takie zwroty na rzecz podróżnego dokonywane są bez zbędnej zwłoki, a w każdym razie nie później niż w ciągu 14 dni od rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej.

Mam nadzieję, że niezwłocznie w sprawie tego rodzaju praktyki ustawodawczej niezwłocznie wypowie się Komisja Europejska.

Piotr Cybula

Zaktualizowany komunikat Komisji Europejskiej: prawa podróżnych w przypadku umów o udział w imprezie turystycznej

Dzisiaj (19.03.2020 r.) Komisja Europejska opublikowała zaktualizowany komunikat w sprawie dyrektywy 2015/2302 w sprawie imprez turystycznych i powiązanych usług turystycznych w związku z koronawirusem („INFORMATION ON THE PACKAGE TRAVEL DIRECTIVE IN CONNECTION WITH THE COVID-191”). Kilka z zamieszczonych tam uwag jest bardzo istotnych w kontekście sytuacji, które pojawiają się w polskiej praktyce.

Komunikat przedstawiam poniżej (bez przypisów, pełny tekst z przypisami pod zamieszczonym poniżej linkiem):

To fight against further spread of the COVID-19 pandemic, national governments have introduced different measures, including travel restrictions and border controls. This has led to mass cancellations of already booked holidays. If you have booked a package tour (i.e. a combination of at least two travel services, e.g. transport and accommodation) and you have not yet left for your trip, consult the travel advice of your national authorities and contact your tour operator or travel agency.

Travel advice is a national competence that is being updated as the situation changes . The list of EU Member States’ travel advice is available at: https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/travel- advice-list.pdf

According to the Directive on Package Travel and Linked Travel Arrangements , the organiser of a package can cancel the trip without penalty if he is prevented from performing the contract because of “unavoidable and extraordinary circumstances”. The organiser must inform the traveller without undue delay about the cancellation (Article 12(3) of the Package Travel Directive).

The traveller can cancel the trip without penalty if there are “unavoidable and extraordinary circumstances occurring at the place of destination or its immediate vicinity and significantly affecting the performance of the package, or which significantly affect the carriage of passengers to the destination” (Article 12(2) of the Package Travel Directive).

Unavoidable and extraordinary circumstances’ means a situation beyond the control of the party who invokes such a situation and the consequences of which could not have been avoided even if all reasonable measures had been taken. Significant risks to human health, such as the outbreak of a serious disease like the COVID-19 at the travel destination or its immediate vicinity usually qualify as such unavoidable and extraordinary circumstances.

The assessment whether those circumstances significantly affect the performance of the package must be made on a case-by-case basis.

An official travel warning of national authorities is an important indicator that the package travel contract can be cancelled due to unavoidable and extraordinary circumstances impacting the performance of the trip. This also applies where public authorities prohibit certain travels or ban the movement of persons in a manner that excludes, de facto, the package travel contract to be performed.

Example: If you have booked a city trip in form of a package to a city to which access is restricted or where public life is subject to significant limitations (e.g. closure of tourist attractions or museums), this should give you the right to cancel your trip.

Example: If you or an accompanying family member have a medical condition for which exposure to the COVID-19 is particularly dangerous, you should have the right to cancel your package travel contract if the risk of contamination with COVID-19 at the travel destination or its immediate vicinity is declared high by the competent authorities when such increased risk significantly affects the performance of the package for the traveller(s). Such case may also be covered by your travel insurance.

Hence, it would have to be assessed whether travellers can reasonably be expected to travel to the destination(s) in light of the risk to their health and life. A subjective feeling of fear would not be sufficient.

In those cases, either the organiser or the traveller can cancel the package travel contract.

The traveller has the right to get a full refund of any payments made for the package, within 14 days after termination of the contract.

Having regard to the strains on liquidity of tour operators because of missing new bookings coupled with reimbursement claims, travellers should consider accepting that their package tour is postponed to a later point in time. Having regard to the current uncertainty to make travel plans, that could be done by means of a credit note (so-called “voucher”). However, the traveller should have the possibility to ask for a full refund if, eventually, he or she does not make use of the voucher. Moreover, it should be ensured that the voucher is covered by appropriate insolvency protection.

In any case, before cancelling, we suggest that you contact your tour operator or travel agency.

If you have booked a package tour and you are blocked abroad, your tour operator must provide assistance.

Tour operators have to provide assistance to travellers in difficulty, including by providing information on health services, local authorities and consular assistance, and by assisting to make distance communications and helping to find alternative travel arrangements.

In case the traveller cannot return home as scheduled (e.g. flight cancelled) due to “unavoidable and extraordinary circumstances”, tour operators must bear the cost of accommodation for maximum three nights, if the carriage of the traveller back home was part of the package. If you are blocked for more than three days, you may be required to bear the extra costs yourself, unless they are born by another entity. If you miss your return flight because you are put under quarantine by local authorities, you may be entitled to claim compensation for costs related to extended accommodation and repatriation in accordance with national rules on quarantine. Again, please contact your tour operator or local authorities for further information.

Travellers are not entitled to compensation for damages from the tour operator where the lack of conformity of the contract is caused by unavoidable and extraordinary circumstances.

If you want more information about your rights regarding the Package Travel Directive, please consult the Your Europe website on package travel.

Pełny tekst komunikatu dostępny jest: tutaj.

„Można odzyskać pieniądze za wycieczkę” – komentarz dla portalu Interia.pl

Na stronie portalu Interia.pl ukazał się artykuł pt. Można odzyskać pieniądze za wycieczkę dotyczący sytuacji klientów biur podróży w związku z pandemią koronawirusa.

jak odzyskać

Artykuł zawiera także kilka moich wypowiedzi. Oczywiście nie w każdej sytuacji możliwe jest tytułowe odzyskanie na obecnym etapie wszystkich wpłaconych środków za imprezy turystyczne.

Artykuł nie odnosi się jeszcze do wczorajszej propozycji wydłużenia terminów na zwroty wpłat podróżnych (szerzej o tym we wpisie: W jakim terminie organizator turystyki powinien zwrócić podróżnemu wpłacone środki w przypadku odwołania przez niego imprezy turystycznej z uwagi na nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności?).

Artykuł dostępny jest: tutaj.

„Loty zakazane – trudne i kosztowne powroty Polaków do kraju” – komentarz dla Prawo.pl

Na stronie serwisu Prawo.pl ukazał się artykuł pt. Loty zakazane – trudne i kosztowne powroty Polaków do kraju. Został on poświęcony skutkom zawieszenie międzynarodowych pasażerskich połączeń lotniczych i kolejowych począwszy od dnia 15 marca 2020 r.

Artykuł ten zawiera też kilka moich wypowiedzi. Został on zamieszczony również na stronie Onet.pl.

 

Jakie obowiązki ma organizator turystyki jeżeli nie może zapewnić podróżnemu powrotu drogą lotniczą?

W związku z wprowadzeniem stanu epidemicznego, czego skutkiem jest m.in. zawieszenie połączeń pasażerskich połączeń lotniczych i kolejowych, powstaje pytanie, jakie prawa i obowiązki mają organizatorzy turystyki i podróżni, w sytuacji gdy w czasie obowiązywania tego zakazu zgodnie z umową przewidziany został ich powrót drogą lotniczą? Połączenia tego rodzaju zostaną wstrzymane od g. 0.00 w niedzielę (z soboty na niedzielę).

Jeżeli organizator turystyki nie będzie mógł w takiej sytuacji zapewnić zaplanowanego w tym czasie powrotu podróżnego do kraju, w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na art. 48 ust. 11 ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. Zgodnie z tym przepisem:

W przypadku gdy niemożliwe jest zapewnienie powrotu podróżnego do kraju zgodnie z umową o udział w imprezie turystycznej z powodu nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności, organizator turystyki ponosi koszty niezbędnego zakwaterowania podróżnego, w miarę możliwości o kategorii równoważnej do określonej w umowie o udział w imprezie turystycznej, przez okres do 3 nocy.

Niezależnie od tego, zgodnie z art. 52 ust. 1 tej ustawy zobowiązany jest do udzielenia odpowiedniej pomocy. Według tego przepisu:

Organizator turystyki niezwłocznie udziela odpowiedniej pomocy podróżnemu, który znalazł się w trudnej sytuacji, w tym w okolicznościach, o których mowa w art. 48 ust. 11.

Zgodnie z art. 52 ust. 1 pomoc ta polega w szczególności na udzieleniu:

1)     odpowiednich informacji dotyczących świadczeń zdrowotnych, władz lokalnych oraz pomocy konsularnej;

2)     podróżnemu pomocy w skorzystaniu ze środków porozumiewania się na odległość, w tym ze środków komunikacji elektronicznej oraz w skorzystaniu ze świadczeń zastępczych, o których mowa w art. 48 ust. 5.

Zgodnie ze wspomnianym wyżej art. 48 ust. 5 ustawy:

Organizator turystyki, który w czasie trwania danej imprezy turystycznej nie wykonuje przewidzianych w umowie o udział w imprezie turystycznej usług stanowiących istotną część tej imprezy, jest obowiązany, bez obciążania podróżnego dodatkowymi kosztami, wykonać w ramach tej imprezy odpowiednie świadczenia zastępcze, również w przypadku, gdy uzgodniony w umowie o udział w imprezie turystycznej powrót podróżnego do miejsca rozpoczęcia podróży nie został zapewniony.

W zaistniałych okolicznościach świadczeniem zastępczym może być np. zapewnienie lotu do kraju z którego możliwy byłby transport podróżnego do polski innym środkiem transportu lub też w ogóle transport do kraju innym środkiem transportu.

Ustawa wyraźnie określa też kto ponosi koszty wspomnianej pomocy:

Organizator turystyki może żądać opłaty z tytułu udzielenia pomocy, o której mowa w ust. 1, jeżeli trudna sytuacja powstała z wyłącznej winy umyślnej podróżnego lub w wyniku jego rażącego niedbalstwa. Wysokość opłaty nie może przewyższać rzeczywistych kosztów poniesionych przez organizatora turystyki.

W zaistniałych okolicznościach co do zasady koszty te ponosił będzie więc organizator turystyki.

Z drugiej strony należy zwrócić uwagę, że wystąpienie nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności zwalnia organizatora turystyki z odpowiedzialności za niezgodność umowy, tj. jej niewykonanie lub nienależyte wykonanie (art. 50 ust. 3 pkt 3 ustawy).

Powyższe uwagi przedstawione zostały w pewnym uproszczeniu. Szczególne okoliczności konkretnego przypadku mogą powodować konieczność nieco odmiennej ich oceny. Zakładam też w opisanej ocenie, że zachodzi sytuacja nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności, choć może to nie być przesądzone w każdej sprawie (np. zależy to od oceny tego, czy przy interpretowaniu tego pojęcia orzecznictwo będzie przywiązywało rolę również do pewnej nieprzewidywalności, a pewne pewien rozwój sytuacji od jakiegoś czasu zdawał się być już przewidywalny).

Piotr Cybula

„Ameryka zamyka się na Europę z powodu koronawirusa. Co z zarezerwowanymi wyjazdami?” – komentarz dla Business Insider

W opublikowanym na portalu Business Insider artykule pt. Ameryka zamyka się na Europę z powodu koronawirusa. Co z zarezerwowanymi wyjazdami? zamieszczony został mój komentarz dotyczący sytuacji prawnej podróżnych, organizatorów i przewoźników w związku z ostatnimi decyzjami władz USA oraz Izraela.

Artykuł dostępny jest nieodpłatnie na stronie portalu (tutaj).

Czy podróżny może odstąpić od umowy o udział w imprezie turystycznej na podstawie ustawy o prawach konsumenta?

W praktyce czasami pojawia się pytanie, czy podróżny będący konsumentem może  odstąpić od umowy o udział w imprezie turystycznej na podstawie ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta?

W przypadku przywołanej ustawy zgodnie z jej art. 27 regułą jest, że odnośnie do umowy na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa konsument może w terminie 14 dni odstąpić od niej bez podawania przyczyny i bez ponoszenia kosztów (z wyjątkiem niektórych ściśle określonych kosztów).  Trzeba jednak pamiętać, że zastosowanie tej ustawy zostało generalnie wyłączone na mocy jej art. 3 m.in. do umowy o udział w imprezie turystycznej o której mowa w ustawie z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych (z wyjątkiem art. 10, art. 11, art. 12 ust. 1 pkt 1, 5, 16 i 17, art. 17 oraz art. 20 ust. 2).  Oznacza to, że prawo odstąpienia od tej umowy na podstawie art. 27 ustawy o prawach konsumenta co do zasady konsumentowi nie przysługuje.

Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że zgodnie z art. 12 ust. 5 dyrektywy 2015/2302, której implementację w Polsce stanowi ustawa o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych: „W odniesieniu do umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa państwa członkowskie mogą przewidzieć w prawie krajowym, że podróżny ma prawo odstąpić od umowy o udział w imprezie turystycznej w terminie 14 dni bez podawania przyczyn”. Ustawodawca polski przewidział takie prawo w art. 47 ust. 7 ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych: „Konsument, który zawarł umowę o udział w imprezie turystycznej poza lokalem przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, może w terminie 14 dni od dnia jej zawarcia odstąpić od niej bez podawania przyczyny i ponoszenia kosztów, chyba, że negocjacje ustne, na podstawie których została zawarta umowa, były prowadzone w oparciu o wcześniejsze zamówienie złożone przez konsumenta. Przepisy art. 30, art. 31, art. 32 ust. 1 i 2, art. 35, art. 37 i art. 38 pkt 1 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach”. Tylko więc w takim zakresie podróżny będący konsumentem może korzystać ze wskazanego prawa odstąpienia od umowy.

Piotr Cybula

„Koronawirus” – kiedy podróżny może żądać zwrotu całości wpłaty? Kilka uwag w związku z komunikatem PIT

Polska Izba Turystyki ogłosiła komunikat pt. Działania kryzysowe podejmowane przez PIT w związku z pojawieniem się w Polsce pierwszego przypadku koronawirusa.

Co do zasady jest on sensowny i wyważony. Ograniczając się do aspektów prawnych chciałbym zwrócić jednak uwagę na jeden punkt komunikatu z którym nie mogę do końca się zgodzić, a ściślej, wymaga on moim zdaniem pewnego uzupełnienia. W końcowym fragmencie tego komunikatu czytamy:

w przypadku spełnienia przesłanek art. 47 ust. 4 ustawy, ale wtedy i tylko wtedy, klientowi przysługuje zwrot wpłaty. Bezwzględnie trzeba podkreślić, że dotyczy to bezpośredniego, faktycznego zagrożenia, takiego, jak np. wyjazd do stref objętych kwarantanną. Jest niezwykle istotne, aby klienci biur podróży byli przekonani, że nie będą zmuszani do wyjazdu w miejsca, w których występują faktyczne ogniska epidemii.

Trafnie zwraca się uwagę, że jeżeli spełnione są przesłanki art. 47 ust. 4 ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych, to wówczas klient może żądać zwrotu wpłaty. Natomiast nie można zgodzić się z tym, że tylko w takiej sytuacji klient może żądać zwrotu całości dokonanej wpłaty. W szczególności w tym kontekście należy wskazać na art. 46 tej ustawy:

Art. 46. (…)

2. Organizator turystyki, który przed rozpoczęciem imprezy turystycznej:

1)     jest zmuszony zmienić główne właściwości usług turystycznych, o których mowa w art. 40 ust. 1 pkt 1, lub

2)     nie może spełnić specjalnych wymagań, o których mowa w art. 42 ust. 4 pkt 4,

(…)

– niezwłocznie powiadamia o tym podróżnego na trwałym nośniku. Organizator turystyki może jednocześnie zaoferować podróżnemu zastępczą imprezę turystyczną, w miarę możliwości o tej samej lub wyższej jakości.

3. W powiadomieniu, o którym mowa w ust. 2, organizator turystyki w sposób jasny, zrozumiały i widoczny informuje podróżnego o:

1)     zmianach warunków umowy o udział w imprezie turystycznej oraz o ewentualnym wpływie tych zmian na cenę;

2)     rozsądnym terminie, w którym podróżny poinformuje organizatora o swojej decyzji, o której mowa w ust. 4;

3)     odstąpieniu od umowy o udział w imprezie turystycznej za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie od umowy w przypadku braku odpowiedzi podróżnego w terminie, o którym mowa w pkt 2;

4)     zastępczej imprezie turystycznej oraz jej cenie, jeśli jest oferowana.

4. Podróżny w terminie wyznaczonym przez organizatora turystyki informuje go, że:

1)     przyjmuje proponowaną zmianę umowy o udział w imprezie turystycznej albo

2)     odstępuje od umowy o udział w imprezie turystycznej za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie, albo

3)     odstępuje od umowy o udział w imprezie turystycznej oraz przyjmuje zastępczą imprezę turystyczną.

5. Jeżeli zmiany umowy o udział w imprezie turystycznej lub zastępcza impreza turystyczna, o których mowa w ust. 3, prowadzą do obniżenia jakości lub kosztów imprezy turystycznej, podróżny jest uprawniony do odpowiedniego obniżenia ceny.

6. W przypadku gdy umowa o udział w imprezie turystycznej zostanie rozwiązana zgodnie z ust. 3 pkt 3 albo ust. 4 pkt 2, organizator turystyki nie później niż w terminie 14 dni od dnia rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej zwraca wpłaty dokonane przez podróżnego lub w jego imieniu. Podróżny jest zwolniony od wniesienia opłaty za odstąpienie od umowy o udział w imprezie turystycznej. Przepisy art. 50 ust. 2–8 stosuje się odpowiednio.

Co to w praktyce oznacza? Obecna dynamiczna sytuacja może powodować w szczególności, że organizator „jest zmuszony zmienić główne właściwości usług turystycznych, o których mowa w art. 40 ust. 1 pkt 1” (do tego ograniczę dalsze wywody, choć tak samo należy ocenić sytuację gdy organizator turystyki nie może spełnić specjalnych wymagań, o których mowa w art. 42 ust. 4 pkt 4 ustawy). Zgodnie z art. 40 ust. 1 pkt 1:

Art. 40. 1. Organizator turystyki lub agent turystyczny, w przypadku gdy impreza turystyczna jest sprzedawana za jego pośrednictwem, udziela podróżnemu zanim podróżny ten zwiąże się jakąkolwiek umową o udział w imprezie turystycznej lub odpowiadającą jej ofertą, następujących informacji:

1)     dotyczących głównych właściwości usług turystycznych:

a)     miejsce pobytu, trasę i czas trwania imprezy, w tym co najmniej przybliżoną datę początkową i końcową oraz liczbę noclegów zapewnianych w trakcie imprezy turystycznej,

b)    rodzaj, klasę, kategorię lub charakter środka transportu, a także informacje dotyczące przejazdów, w szczególności czas i miejsce wyjazdów oraz postojów, a jeżeli dokładny czas nie został jeszcze określony – o przybliżonym czasie wyjazdu i powrotu,

c)     położenie, rodzaj i kategorię obiektu zakwaterowania, według przepisów kraju pobytu,

d)    liczbę i rodzaj posiłków,

e)     szczegółowy program zwiedzania, wycieczki lub inne usługi uwzględnione w cenie imprezy turystycznej,

f)     czy jakiekolwiek usługi turystyczne będą świadczone w grupie, oraz – jeśli to możliwe – o przybliżonej liczebności grupy,

g)     informację o wymaganiach językowych w przypadku gdy skorzystanie przez podróżnego z niektórych usług turystycznych będzie zależało od skutecznej komunikacji ustnej,

h)    informację o dostępności usług turystycznych dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej, a także, na wniosek podróżnego, dokładne informacje na temat możliwości ich dostosowania do jego potrzeb;

Nie ma większego problemu jeśli zmiany te są nieznaczne. W takiej sytuacji zapobiegliwy organizator mógł do umowy wprowadzić postanowienie uprawniające go do jednostronnej zmiany, co jest skuteczne o ile poinformuje podróżnego o zmianie w sposób jasny, zrozumiały i widoczny, na trwałym nośniku (zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy).

Jeżeli jednak we wskazanym zakresie zmiana nie jest nieznaczna, organizator ma obowiązek niezwłocznie o tym poinformować podróżnego, a ten może m.in. skorzystać z możliwości bezkosztowej anulacji. W każdym razie dla podróżnych kluczowe znaczenie ma więc to, czy organizator turystyki jest w stanie wykonać umowę zgodnie z pierwotnymi ustaleniami lub z nieznacznymi zmianami, czy też musi wprowadzić wskazane zmiany, które nie są nieznaczne. W tym ostatnim przypadku podróżny może bezkosztowo od umowy odstąpić.

Co więcej, w przypadku rezygnacji przez podróżnego z wyjazdu w związku z taką zmianą co do zasady otwarta pozostaje droga podróżnego do domagania się „odszkodowania lub zadośćuczynienia za poniesione szkody lub krzywdy”, co wynika z końcowego fragmentu art. 46 ust. 6 ustawy („Przepisy art. 50 ust. 2–8 stosuje się odpowiednio”). Zgodnie z art. 50 ust. 3 podróżnemu nie przysługuje odszkodowanie lub zadośćuczynienie za niezgodność w przypadku gdy organizator turystyki udowodni, że: 1) winę za niezgodność ponosi podróżny; 2) winę za niezgodność ponosi osoba trzecia, niezwiązana z wykonywaniem usług turystycznych objętych umową o udział w imprezie turystycznej, a niezgodności nie dało się przewidzieć lub uniknąć; 3) niezgodność została spowodowana nieuniknionymi i nadzwyczajnymi okolicznościami. W praktyce w obecnych okolicznościach istotna może być zwłaszcza trzecia ze wskazanych przesłanek. To na organizatorze turystyki będzie spoczywał ciężar wykazania tego rodzaju okoliczności. Niewykluczone, że część organizatorów może wpaść w pułapkę, jeśli będą twierdzić, że nie zachodzą nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności (które są jedną z przesłanek zastosowania art. 47 ust. 4), a z drugiej będą próbowali się powołać na nadzwyczajne okoliczności jako na przesłankę zwalniającą ich z tego rodzaju odpowiedzialności.

Podsumowując – podróżny może bezkosztowo odstąpić od umowy o udział w imprezie turystycznej nie tylko w przypadku spełnienia przesłanek z art. 47 ust. 4 ustawy. Może to zrobić w szczególności także wówczas gdy organizator jest zmuszony zmienić główne właściwości usług turystycznych, o których mowa w art. 40 ust. 1 pkt 1 (jeśli zmiany te nie są nieznaczne) lub jeśli organizator nie może spełnić specjalnych wymagań, o których mowa w art. 42 ust. 4 pkt 4. Co więcej, w przeciwieństwie do art. 47 ust. 4 w przypadku wspomnianych sytuacji podróżny może co do zasady domagać się „odszkodowania lub zadośćuczynienia za poniesione szkody lub krzywdy” (organizator jest zwolniony z tej odpowiedzialności, jeżeli wykaże jedną z przesłanek zwalniających go z niej).

W świetle powyższego istotne są dwie kwestie. Po pierwsze, kiedy zmiana jest nieznaczna, a kiedy jest o innym charakterze i dotyczy głównych właściwości usług turystycznych, o których mowa w art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy. Po drugie, czy w praktyce organizatorzy turystyki informują o zmianach w przypadku których podróżni mogą od umowy odstąpić i w jaki sposób podróżni mogą sprawdzić, czy takie zmiany jednak nie zaszły (jeśli organizator milczy). O tym postaram się napisać w kolejnych wpisach.

Piotr Cybula

 

„Koronawirus” a możliwość odstąpienia przez podróżnego od umowy o udział w imprezie turystycznej

W dzisiejszej „Rzeczpospolitej” opublikowany został artykuł pt. Podróżujący do do Azji mogą stracić odwołując wyjazd ze względu na koronawirusa, którym zamieszczony został również mój krótki komentarz do zaistniałej sytuacji związanej z koronowirusem.

Czy klienci mogą w takiej sytuacji odstąpić „bezskosztowo” od umowy?

Generalnie rzecz biorąc w przypadku wystąpienia epidemii w miejscu docelowego wyjazdu turystycznego w najlepszej sytuacji są osoby, które zawarły umowę z organizatorem turystyki o udział w imprezie turystycznej. Zgodnie z ustawą o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych, podróżny może odstąpić od umowy o udział w imprezie turystycznej bez ponoszenia opłaty za odstąpienie w przypadku wystąpienia nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności występujących w miejscu docelowym lub jego najbliższym sąsiedztwie, które mają znaczący wpływ na realizację imprezy turystycznej lub przewóz podróżnych do miejsca docelowego. Ustawa nie precyzuje bliżej tego rodzaju okoliczności. Jedynie pojęcie „nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności” zostało w zdefiniowane w słowniczku ustawowym jako sytuacja pozostająca poza kontrolą strony powołującej się na taką sytuację, której skutków nie można było uniknąć, nawet gdyby podjęto wszelkie rozsądne działania. Przez najbliższe lata w tym zakresie niewątpliwie będzie kształtować się linia orzecznicza. Z pewnością sądy będą uwzględniać kierunek interpretacji pojęcia nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności, które w znaczącym zakresie wpływają na realizację imprezy turystycznej, który został wskazany w motywie 31 preambuły. Wskazano tam, że tego rodzaju zdarzenia mogą obejmować na przykład działania wojenne, inne poważne problemy związane z bezpieczeństwem, takie jak terroryzm, znaczące zagrożenie dla zdrowia ludzkiego, takie jak wybuch epidemii poważnej choroby w docelowym miejscu podróży lub katastrofy naturalne, takie jak powodzie lub trzęsienia ziemi, lub warunki pogodowe uniemożliwiające bezpieczną podróż do miejsca docelowego uzgodnionego w umowie o udział w imprezie turystycznej. Wskazano tam więc m.in. „znaczące zagrożenie dla zdrowia ludzkiego, takie jak wybuch epidemii poważnej choroby w docelowym miejscu podróży”. W przypadku wybuchu epidemii każdorazowo trzeba będzie ocenić okoliczności sytuacji każdej imprezy turystycznej w świetle powyższych wymogów. Jeśli taka sytuacja nie będzie występowała, podróżny nie będzie miał prawa do „bezkosztowego” odstąpienia od umowy.

dr Piotr Cybula, radca prawny