Sztuczne zawyżanie cen przy granicach z Ukrainą? UOKiK odpowiada RPO

  • W województwach graniczących z Ukrainą mają być zawyżane ceny za usługi  przewozowe, hotelarskie, gastronomiczne oraz wymiany walut 
  • O zbadanie możliwości stosowania takich praktyk Rzecznik Praw Obywatelskich poprosił prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Tomasza Chróstnego 
  • AKTUALIZACJA: Z rozeznania Inspekcji Handlowej w kilkudziesięciu placówkach nie wynika, że ceny noclegów zmieniły się w sposób znaczny – odpowiada prezes UOKiK
  • WIIH w Rzeszowie oraz w Lublinie nie odnotowały też skarg konsumenckich dotyczących wzrostu cen usług noclegowych czy transportowych

Jeden z parlamentarzystów złożył do RPO wniosek w sprawie sztucznego zawyżania cen za usługi na rzecz konsumentów, zwłaszcza  przewozowe, hotelarskie, gastronomiczne i wymiany walut w województwach graniczących z Ukrainą. 

Miałoby to się wiązać z napływem w tej rejony uchodźców z Ukrainy po agresji Rosji, a także osób, które udały się na granicę, aby nieść im pomoc.

Rzecznik prosi prezesa UOKiK o zbadanie tych praktyk. O ile sygnały o podobnych przypadkach dotarły już także do UOKiK lub podległych organów Inspekcji Handlowej, zwraca się o informacje co do podjętych działań. 

Odpowiedź Tomasza Chróstnego

Niewątpliwie sytuacja związana z rosyjską agresją zbrojną na Ukrainę jest absolutnie nadzwyczajna, stąd wymaga podjęcia szybkich i skutecznych działań, mających na celu zarówno niesienie pomocy i zapewnienie bezpieczeństwa przybywającym do naszego kraju obywatelom Ukrainy jak i wzmożoną ochronę polskich konsumentów.

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Inspekcja Handlowa od początku zaistniałej sytuacji podejmują działania, pozostające w kompetencji tych organów, mające na celu między innymi zapobieganie negatywnym zjawiskom w obszarze handlu i świadczenia usług, które mogą przekładać się na sytuację najbardziej narażonych grup konsumentów.

W ostatnich miesiącach, na zlecenie Prezesa UOKiK, Inspekcja Handlowa prowadziła m.in.: w związku z wprowadzaniem obniżki stawki podatku VAT artykułów żywnościowych ustawą z dnia 13 stycznia 2022 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług (Dz. U. poz. 196)  monitoring cen wybranych produktów spożywczych, polegający na weryfikacji cen jednostkowych produktów należących do wytypowanych grup produktów w placówkach handlowych. 

Celem monitoringu było ustalenie czy sieci te dokonały obniżenia cen produktów w związku z wprowadzaniem – powołaną powyżej ustawą – obniżki stawki podatku VAT artykułów żywnościowych. Powyższe działania prowadzone były przez 16 Wojewódzkich Inspektoratów Inspekcji Handlowej. 

Objęto nimi odpowiednio w lutym – 200 placówek, w marcu – 230 placówek. Monitoringiem objęto następujące grupy produktów: produkty mleczne, produkty zbożowe (w tym pieczywo), oleje roślinne, jaja, cukier, mięso, warzywa, owoce oraz produkty dla dzieci. Obserwacje przesyłane są do UOKiK, gdzie poddawane są dalszej analizie.

W związku z wprowadzeniem obniżki stawki podatku akcyzowego na paliwa ustawą z dnia 9 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o podatku akcyzowym oraz niektórych innych ustaw, oraz obniżki VAT (na podstawie ww. ustawy o zmianie ustawy podatku od towarów i usług) – monitoring cen paliw ciekłych. Ceny monitorowane były na 1021 stacjach.

Poza działaniami planowanymi, realizowanymi zgodnie z Planem kontroli Inspekcji Handlowej (w zakresie m.in. nadzoru rynku, ogólnego bezpieczeństwa produktów, art. nieżywnościowych, paliw i usług), działania Inspekcji Handlowej zostały także dodatkowo wzmożone z uwagi na wydarzenia za naszą wschodnią granicą, m.in. o monitoring poziomu cen produktów, które w ostatnim czasie w sposób szczególny służą zabezpieczeniu podstawowych potrzeb uchodźców z Ukrainy, zwłaszcza na terenach przygranicznych (woj.
lubelskie i podkarpackie).

Na obszarze właściwości IH w Lublinie i Rzeszowie, na zlecenie Prezesa UOKiK, w okresie od 25 lutego br. przeprowadzono dotychczas 22 kontrole w zakresie ustalenia rzeczywistych cen sprzedaży paliw na stacjach paliw, w związku z rozpoczęciem działań wojennych na Ukrainie i rażącym wzrostem cen paliw.

Działania Inspekcji Handlowej na terenie województwa podkarpackiego i lubelskiego ukierunkowane były również na rozeznanie rynku usług hotelarskich. Rozeznanie to przeprowadzone zostało w kilkudziesięciu placówkach i nie dały podstaw do stwierdzenia, że ceny noclegów zmieniły się w sposób znaczny. Jednocześnie uprzejmie informuję, że do tej pory WIIH w Rzeszowie oraz w Lublinie nie odnotował skarg
konsumenckich dotyczących wzrostu cen usług noclegowych czy transportowych.

W przypadku otrzymania takich sygnałów zapewniam, iż podjęte zostaną działania pozostające w zakresie właściwości tych organów – w tym szczególnym czasie reagujemy na wszelkie informacje o nieprawidłowościach.

Warto również podkreślić, że niezależnie od powyższych działań, pracownicy zarówno UOKiK, jak i IH włączają się w bezpośrednią pomoc uchodźcom z Ukrainy.

Pracownicy Urzędu świadczą wolontariat m.in. na terenie m.st. Warszawa, zaś na prośbę Wojewodów, Wojewódzkie Inspektoraty Inspekcji Handlowej udzielają wsparcia osobowego w punktach recepcyjno-informacyjnych obsługujących uchodźców, zlokalizowanych przy granicy RP z Ukrainą.

Jako Prezes UOKiK, którego głównym zadaniem jest ochrona konkurencji  i konsumentów, dokładam wszelkich starań, by na bieżąco reagować na wszelkie sygnały dotyczące naruszeń prawa oraz deklaruję podejmować wszelkie niezbędne działania, zmierzające do wyeliminowania stwierdzonych nieprawidłowych praktyk rynkowych, pozostających w zakresie moich kompetencji.

V.7224.54.2022

Załączniki:

Powyższa informacja stanowi komunikat RPO z 28 marca 2022 r.

Czeski Trybunał Konstytucyjny uznał prawo hotelarza do odmowy przyjmowania Rosjan

W związku z obecną sytuacją wielu przedsiębiorców zastanawia się nad prawną oceną możliwości bojkotu osób i produktów związanych z Rosją. W tym kontekście warto przypomnieć stosunkowo niedawny wyrok czeskiego Trybunału Konstytucyjnego z 17 kwietnia 2019 r. (sp. zn. II. ÚS 3212/18). Zajmował się on sprawą Tomáša Krčmářaczeskiego hotelarza, który po aneksji przez Rosję Krymu na drzwiach hotelu w Ostrawie wywiesił informację:

Od 24 marca 2014 r. nie przyjmujemy obywateli Federacji Rosyjskiej. Powodem jest aneksja Krymu. Z naszych usług hotelowych mogą korzystać tylko obywatele Rosji, którzy podpisz deklarację, w której wyrażają sprzeciw wobec okupacji Krymu, która jest sprzeczna ze wszystkimi normami, które powinny obowiązywać w XXI wieku. Twój hotel Brioni Boutique„.

Hotelarz w jednym z wywiadów oświadczył: „Mam pełną świadomość tego, że bojkot rosyjskich turystów bardziej uderzy mnie po kieszeni niż kogokolwiek innego (…) Uważam, że Rosja powinna zostać odizolowana, ponieważ nie ma dla niej miejsca w Europie. Dopóki politycy nie wykonają jakiegoś ruchu, będę robił to po swojemu”.

Ten sam tekst został opublikowany na stronie internetowej hotelu. Następnie hotelarz nieco zmodyfikował swoje podejście, oświadczając, że zakwaterowani mogą zostać również Rosjanie, którzy podpiszą oświadczenie o treści:

Niniejszym oświadczam, że jako obywatel Federacji Rosyjskiej nie wyrażam zgody na okupację Krymu, która jest sprzeczna z wszelkimi normami, jakie powinny obowiązywać w XXI wieku. Nazwa
i nazwisko, adres i podpis
„.

Dokonujący kontroli działalności tego przedsiębiorcy inspektor, działając w charakterze konsumenta, zapytał o możliwość noclegu koleżanki, która pochodzi z Rosji i przyjeżdża do Ostrawy. Recepcjonistka poinformowała, że osoba ta może zostać przyjęta pod warunkiem, że podpisze wspomnianą deklarację. Organ administracyjny uznał, że jest to naruszenie zakazu dyskryminacji i wymierzył grzywnę w wysokości 50 000 czeskich koron. W sprawie następnie zapadło kilka rozstrzygnięć sądowych. W jednym z nich sąd obniżył grzywnę, przyjmując jednocześnie, że „Choć nie kwestionujemy słuszności protestu przeciwko zakłócaniu integralności Ukrainy, uważamy, że odmowa zakwaterowania jest nieproporcjonalna”. Takim rozstrzygnięciem Tomáš Krčmář dalej nie był usatysfakcjonowany i złożył skargę do Trybunału Konstytucyjnego. Z kwestionowanej praktyki z uwagi na międzynarodowe naciski jednak się wycofał.

Ostatecznie Trybunał Konstytucyjny wydał wspomniany wyrok, uznając, że w sprawie tej nie doszło do naruszenia prawa. Sąd uznał, że o ile dyskryminacja ze względu na pochodzenie etniczne lub religię naruszałaby krajowe przepisy o dyskryminacji, o tyle dyskryminacja ze względu na narodowość już nie – zauważając, że nawet samo państwo stosuje dyskryminację ze względu na narodowość (np. to, którzy obywatele mogą wjechać do kraju bez wizy). Ponadto Sąd Konstytucyjny poparł motywację Krčmářa, powołując się na opinie ekspertów, a nawet komentarze czeskiego Departamentu Stanu, według których aneksja Krymu narusza podstawowe prawo międzynarodowe.

Pełna treść wyroku z uzasadnieniem w języku czeskim dostępna jest: tutaj (s. 311 i n.).

Piotr Cybula

Apel do organizatorów turystyki o elastyczne podejście do umów żołnierzy

Na stronie Ministerstwa Obrony Narodowej pojawił się następujący komunikat:

Wojsko Polskie pozostaje w stanie podwyższonej gotowości od kilku tygodni w związku z napiętą sytuacją na Ukrainie. Dziś, w związku z agresją rosyjską, minister Mariusz Błaszczak podjął decyzję o wprowadzeniu kolejnego stopnia gotowości w wydzielonych jednostkach wojsk operacyjnych i wojsk obrony terytorialnej. Żołnierze będą zobowiązani do pozostania w nich. Zostały także cofnięte decyzje o urlopach i wyjazdach służbowych. Decyzja o wprowadzeniu kolejnego stopnia gotowości jest działaniem standardowym w takich sytuacjach.

W zaistniałych okolicznościach wielu żołnierzy może mieć problem z zawartymi umowami o imprezę turystyczną. Wiem, że sytuacja branży turystycznej nie jest łatwa, ale z uwagi na nadzwyczajność sytuacji chciałbym zaapelować do organizatorów turystyki o elastyczne podejście do tych umów (bezkosztowa zmiana terminu, miejsca imprezy czy bozkosztowa rezygnacja).

Piotr Cybula

Bezpłatne przejazdy dla obywateli Ukrainy pociągami PKP Intercity

Obywatele Ukrainy mogą odbywać nieodpłatne przejazdy w klasie 2 pociągami kategorii ekonomicznych TLK i IC PKP Intercity w komunikacji krajowej. Przejazd odbywa się na podstawie paszportu potwierdzającego obywatelstwo ukraińskie.

Więcej informacji: Bezpłatne przejazdy dla obywateli Ukrainy pociągami PKP Intercity.

„TURYSTYKA dla Ukrainy” – akcja pomocowa branży

Znani w środowisku turystycznym Alina Dybaś i Łukasz M. Mikosz poinformowali o powstaniu takiej inicjatywy: „TURYSTYKA dla Ukrainy„. Więcej informacji można znaleźć na stronie internetowej: turystykaukrainie.pl

Apel o zaprzestanie nadużywania określenia „biegły sądowy z zakresu turystyki”

Od pewnego czasu obserwuję pewne niepokojące zjawisko w różnego rodzaju dyskusjach na temat prawnych aspektów turystyki, a nawet w propozycjach handlowych. Otóż osoby nie będące prawnikami wpisują się na listy biegłych prowadzone przez prezesów sądów okręgowych i używając tytułu biegły sądowy zaczynają wypowiadać się publicznie na temat prawa turystycznego. Dlaczego jest to niepokojące zjawisko?

Po pierwsze, zacznę od tego, że zgodnie z ogólną zasadą „sąd zna prawo” (iura novit curia). Poza zupełnymi wyjątkami, biegłych nie powołuje się z uwagi na ich specjalistyczną wiedzę prawniczą. Jest to jeszcze bardziej oczywiste w sytuacjach, gdy biegły nie jest prawnikiem. W takiej sytuacji oczywiste jest przecież, że może on nie posiadać nawet podstawowej wiedzy prawniczej.

Po drugie, prawo turystyczne samo w sobie jest skomplikowane i nawet prawnikom sprawia pewne trudności. Oczywiste jest, że tym bardziej dla osób nie posiadających często elementarnej wiedzy prawniczej zrozumienie regulacji prawnych w tym obszarze, zwłaszcza w szerszym kontekście, może rodzić problemy i prowadzić do nietrafnych stwierdzeń (wątku tego szerzej nie rozwijam, ale jest on jedną z przyczyn dla których o tym problemie w tym miejscu piszę). Oczywiście bardzo sobie cenię wypowiedzi praktyków zajmujących się turystyką, ale właśnie jako praktyków, a nie jako „biegłych” od prawa turystycznego.

Po trzecie, co wydaje się najistotniejsze w tym kontekście, należy zauważyć, że osoby wpisane na listę biegłych nie mogą zupełnie dowolnie używać tytułu „biegły sądowy”. W szczególności należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 czerwca 2001 r. (II SA 1434/00) zajął następujące stanowisko:

Używanie tytułu biegłego sądowego w innych działaniach (poza opiniami na zlecenie uprawnionych podmiotów), jest bezprawne i dyskredytuje daną osobę w stopniu pozwalającym uznać, iż nie daje ono rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego.

W mojej ocenie w praktyce tytuł biegłego sądowego od turystyki jest czasem nadużywany, co wymaga pewnego uporządkowania. Mam nadzieję, że dzięki temu wpisowi problem ten zostanie zauważony i może przyczyni się to do zmiany dotychczasowej praktyki.

Piotr Cybula

„Biuro podróży nie uniknie odpowiedzialności” – komentarz dla Dziennika Gazety Prawnej

W dzisiejszym Dzienniku Gazecie Prawnej ukazał się artykuł pt. „Biuro podróży nie uniknie odpowiedzialności” (s. 1 i B4). Przedstawia on wydany niedawno wyrok dotyczący odpowiedzialności organizatora turystyki za niedostarczenie bagażu na rejs statkiem podczas wycieczki, o którym w tym miejscu już wcześniej pisałem. W artykule zawarto moją wypowiedź odnoszącą się do oceny stanowiska zajmowanego przez niektórych organizatorów turystyki, którzy próbują uniknąć swojej odpowiedzialności, „przekierowując” ją na podwykonawców:

„Niestety wiele biur podróży próbuje unikać odpowiedzialności w takich sytuacjach przekierowując klientów do swych podwykonawców. W razie kłopotów z bagażem czy samym lotem – do linii lotniczych, w razie problemów w miejscu pobytu – do hotelu. Co znamienne, mam na myśli głównie największych organizatorów turystyki, a nie małe biura, które często dużo bardziej przestrzegają przepisów. Te zaś są jednoznaczne – pomijając wyjątkowe sytuacje, jak siła wyższa, to organizator turystyki odpowiada za wszystkie niedociągnięcia, również te spowodowane z winy podwykonawców (…) W razie jakichkolwiek problemów klienci często mają wybór albo wystąpić o rekompensatę do organizatora turystyki albo do podwykonawcy, np. przewoźnika lotniczego. W pierwszym przypadku ewentualnie później organizator może na zasadzie regresu domagać się odszkodowania od swych podwykonawców. Tymczasem niektórzy organizatorzy wbrew ustawie z założenia kwestionują swoją odpowiedzialność i przekierowują klientów do podwykonawców. Zdarza się, że może to być czasem korzystniejsze dla klientów, ale bardzo często dla klientów jest to dużo trudniejsze pod względem dowodowym, a ponadto w niektórych przypadkach muszą liczyć się z tym, że otrzymają niższą rekompensatę, np. z uwagi na nieuwzględnienie odpowiedzialności za tzw. zmarnowany urlop”.

Piotr Cybula  

Międzynarodowy Kodeks Ochrony Turystów UNWTO

Światowa Organizacja Turystyki (UNWTO) opublikowała oficjalną wersję w języku angielskim Międzynarodowego Kodeksu Ochrony Turystów.

Dokument dostępny jest na stronie internetowej UNWTO.

„Tourism Law in Europe” – nowa publikacja

Na początku tego roku ukazała się publikacja „Tourism Law in Europe”. Jej redaktorami są: Carlos Torres, F. Javier Melgosa Arcos, Laurence Jéugozo, Vincenzo Franceschelli oraz Francesco Morandi. Jest ona owocem współpracy kilku uniwersytetów europejskich (ESHTE, Salamanca, Sorbonne, Milano Bicocca i Sassari).

Publikacja zawiera wprowadzenie do prawa turystycznego: Albanii, Austrii, Belgii, Chorwacji, Czech, Danii, Finlandii, Francji, Gruzji, Grecji, Węgier, Włoch, Łotwy, Litwy, Malty, Czarnogóry, Holandii, Norwegii, Polski, Portugalii, Rumunii, Serbii, Słowacji, Słowenii, Hiszpanii, Szwecji oraz Wielkiej Brytanii. Mam przyjemność być autorem rozdziału dotyczącego polskiego prawa turystycznego – „Tourism Law in Poland” (s. 531-568).

Publikacja dostępna jest również nieodpłatnie na stronie ESHTE: tutaj.

Piotr Cybula

„Kary administracyjne a przepisy bezpieczeństwa infrastruktury kolejowej” – wykład (22.02)

22 lutego 2022 r. odbędzie się drugie spotkanie w ramach Akademii Prawa Kolejowego. Wykład pt. „Kary administracyjne a przepisy bezpieczeństwa infrastruktury kolejowej” wygłosi dr Maciej Kiełbowski.

Spotkanie rozpocznie się o g. 20.00.

Kontakt z Organizatorem: akademia.prawa.kolejowego@gmail.com, strona AKP na Facebooku: tutaj.