Na stronie internetowej Tatrzańskiego Parku Narodowego można przeczytać poniżej zamieszczoną informację na temat tzw. obowiązku przewodnickiego. Dwie rzeczy zwracają uwagę.
Po pierwsze, podjęcie się trudu interpretacji pojęcia wycieczka w świetle rozporządzenia „o bezpieczeństwie w górach”. Moim zdaniem trudno je sensownie zdefiniować (oczywiście definicja wycieczki z ustawy o usługach turystycznych nie powinna być tu stosowana). Podana na stronie definicja nie jest przekonująca. Wycieczkę definiuje się tam jako „grupę osób, których przyjazd został w jakiś sposób zorganizowany”, co samo w sobie wymaga dalszej wykładni (co to jest „grupa osób”, co to znaczy, że wyjazd „został w jakiś sposób zorganizowany”).
Po drugie, część wypowiedzi zdaje się nawiązywać do treści ustawy o usługach turystycznych sprzed nowelizacji z roku poprzedniego a przez to jest nieaktualna (np. na jakiej podstawie „W przypadku organizatorów turystyki marszałek województwa może wydać decyzję administracyjną zakazującą wykonywania działalności gospodarczej objętej wpisem do rejestru przez okres 3 lat” w przypadku niezapewnienia – mimo obowiązku – usługi przewodnickiej przez organizatora turystyki?)
Nawiasem mówiąc wydaje się, że jesteśmy dopiero przed dyskusją na temat obowiązku przewodnickiego w górach. Moim zdaniem mogą go usprawiedliwiać tylko dwa czynniki: bezpieczeństwo osób oraz ochrona przyrody. Do tej pory jednak nie spotkałem się z przekonującą argumentacją, dlaczego większe niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia oraz dla przyrody występuje np. w przypadku dwunastu osób wspólnie wędrujących po górach (przyjmijmy, że jest to „wycieczka”), niż w przypadku gdy te same osoby poruszają się po górach samodzielnie. Wspólne wędrowanie w grupie może przecież motywować do pozytywnych zachowań (np. negatywna reakcja grupy na zaśmiecanie), a obecność innych osób – generalnie rzecz biorąc – raczej pomaga niż stwarza dodatkowe niebezpieczeństwo.
Wszystkie wycieczki wchodzące na teren Tatrzańskiego Parku Narodowego mają obowiązek znajdować się pod opieką przewodnika tatrzańskiego. Obowiązek ten wynika z § 3 załącznika nr 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 1997 r. (Dz.U. Nr 57 poz. 358) w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób przebywających w górach, kąpiących się i uprawiających sporty wodne, wydanego na podstawie art. 54 ust. 3 Ustawy z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu wycieczki piesze lub narciarskie na terenach górskich leżących na obszarach parków narodowych i rezerwatów przyrody oraz leżących powyżej 1000 m n.p.m. mogą prowadzić tylko górscy przewodnicy turystyczni.
Powyższe rozporządzenie zostało wydane na podstawie ustawy o kulturze fizycznej, która nie zdefiniowała pojęcia wycieczki. Dlatego też przyjmuje się, że jest to grupa osób, których przyjazd został w jakiś sposób zorganizowany. Do grup tych zaliczać się więc będą w szczególności uczniowie szkół oraz osoby, których przyjazd został zorganizowany przez tzw. organizatora turystyki.
Przypomnijmy, że organizatorzy turystyki, urządzający wycieczki, w których uczestniczy co najmniej 10 osób realizujących wspólny program, są obowiązani, o ile umowa nie stanowi inaczej, zapewnić opiekę przewodnika turystycznego mającego odpowiednie uprawnienia. Na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego są to uprawnienia Przewodnika Górskiego Tatrzańskiego. Przedsiębiorcy ci są obowiązani wystawić przewodnikowi pisemne zlecenie, określając w nim miejsce (obszar) i czas usługi przewodnickiej, oraz upoważnienie do działania w imieniu organizatora w zakresie niezbędnym do prowadzenia imprezy turystycznej.
Uprawnienia samego przewodnika tatrzańskiego, jak również dopełnienie przez organizatorów turystyki obowiązku zapewnienia grupie opieki przewodnika turystycznego podlegają kontroli, m.in. przez pracowników Tatrzańskiego Parku Narodowego, a także przez osoby upoważnione do kontroli przez marszałka województwa małopolskiego. Kontrolujący ma prawo, po przedstawieniu upoważnienia i dokumentu stwierdzającego tożsamość, żądać od prowadzącego grupę legitymacji przewodnickiej. Wyniki kontroli są przekazywane do marszałka, który w przypadku powtarzających się uchybień może zawiesić uprawnienia przewodnika. W przypadku organizatorów turystyki marszałek województwa może wydać decyzję administracyjną zakazującą wykonywania działalności gospodarczej objętej wpisem do rejestru przez okres 3 lat. Kontrolujący mogą także wystąpić do właściwego organu z wnioskiem o ukaranie, ponieważ wykonywanie bez wymaganych uprawnień zadania przewodnika turystycznego wyczerpuje znamiona wykroczenia uregulowanego w art. 601 § 4 Kodeksu wykroczeń.
Obecność przewodnika jest ważna nie tylko ze względu na przepisy. Przewodnik dotrzymuje grupie towarzystwa, ale przede wszystkim przekazuje wiedzę o odwiedzanym terenie i zasadach zachowania sie w górach, potrafi zareagować w razie niebezpieczeństwa. Może również doradzić w wyborze trasy, uwzględniając możliwości podopiecznych i warunki panujące w górach, a także pomóc zaplanować dłuższy pobyt pod Tatrami.
Tatrzański Park Narodowy nie oferuje bezpłatnych usług przewodnickich. Przewodnika należy szukać indywidualnie lub poprzez koła przewodnickie i biura turystyczne. Wszystkie koła przewodników tatrzańskich skupione są w Centrum Przewodnictwa Tatrzańskiego.
Piotr Cybula
PRAWO TURYSTYCZNE 