„Pracownik, który został zaproszony przez szefa na imprezę integracyjną, nie płaci podatku dochodowego od uczestnictwa w takiej imprezie – orzekł w czwartek Naczelny Sąd Administracyjny. Inaczej ten sam sąd orzekł w listopadzie 2012 r.”.
Więcej w artykule: NSA: nie ma podatku od udziału w imprezie integracyjnej.
W ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług zmieni się brzmienie ust. 2 w art. 119 dotyczącego opodatkowania usług turystyki – od 1 kwietnia 2013 r.:
„Przez marżę, o której mowa w ust. 1, rozumie się różnicę między kwotą, którą ma zapłacić nabywca usługi, a faktycznymi kosztami poniesionymi przez podatnika z tytułu nabycia towarów i usług od innych podatników dla bezpośredniej korzyści turysty; przez usługi dla bezpośredniej korzyści turysty rozumie się usługi stanowiące składnik świadczonej usługi turystyki, a w szczególności transport, zakwaterowanie, wyżywienie, ubezpieczenie.”
Proponowana zmiana w art. 119 ust. 2 ustawy o VAT ma na celu doprecyzowanie definicji marży poprzez zastąpienie wyrażenia „cena nabycia” wyrażeniem „faktyczne koszty poniesione przez podatnika”. Zmiana ta oznacza, iż w przypadku usług nabywanych od innych podatników dla bezpośredniej korzyści turysty, dla których miejscem świadczenia jest miejsce siedziby usługobiorcy, podatek od takich usług rozliczany przez nabywcę tych usług jako koszt poniesiony przez podatnika z tytułu nabycia takich usług będzie uwzględniony przy obliczaniu marży.
Zmiana ta będzie lepiej odzwierciedlać przepisy dyrektywy 2006/112/WE w tym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 308 dyrektywy 2006/112/WE przez marżę rozumie się różnicę między całkowita kwotą do zapłaty przez turystę a faktycznymi kosztami poniesionymi przez biuro podróży z tytułu dostaw towarów i usług świadczonych przez innych podatników dla bezpośredniej korzyści turysty.
Zmianie uległy także przepisy związane z fakturowaniem. Na stronie Ministerstwa Finansów dostępna jest broszura „Zmiany w zakresie fakturowania”.
Źródło: informacja ze strony MSiT (komunikat z 21.01.2013 r.)
Nie wiem jaka jest dokładnie liczba poszkodowanych klientów biur podróży w związku z ich niewypłacalnością podczas ostatnich wakacji. Pewnie kilka, a może kilkadziesiąt tysięcy. Osoby te nie otrzymały zwrotu dokonanej wcześniej organizatorowi turystyki wpłaty za imprezę turystyczną, mimo że zgodnie z prawem unijnym powinny otrzymać te środki niezwłocznie i w pełnej wysokości. Wynika to przede wszystkim z wadliwych regulacji zabezpieczenia finansowego organizatorów turystyki, które – po zmianie – w założeniu miały doprowadzić do tego, że ochrona klientów miała się znacznie poprawić, a co najważniejsze – spełniać wskazane wcześniej wymagania wynikające z prawa unijnego. Władzom Polski (na razie) udało się nawet przekonać Komisję Europejską, że tak się w rzeczywistości stało (zob. stanowisko komisarz Viviane Reding w imieniu Komisji).
Obecnie toczą się prace nad zmianami regulacji w tym zakresie. Niestety nie widać ze strony naszych władz żadnego pomysłu odnośnie do sytuacji poszkodowanych już klientów. Wszystko wskazuje na to, że pozostanie im droga dochodzenia odszkodowania od Skarbu Państwa w związku z nieprawidłowo wdrożonym w prawie polskim art. 7 dyrektywy 90/314. Z pewnością taka ścieżka nie sprzyja jednak budowaniu zaufania do naszego państwa i jego instytucji.
Wracając do tytułowej kwestii – w dniu 4 września 2012 r. (tj. ponad cztery i pół miesiąca temu) wystąpiłem do Rzecznika Praw Obywatelskich o zajęcie stanowiska w sprawie nieprawidłowości związanych z wdrożeniem w prawie polskim art. 7 dyrektywy 90/314. Do dnia dzisiejszego odpowiedzi nie otrzymałem. Jak dzisiaj dowiedziałem się w rozmowie telefonicznej z pracownikiem jego Biura, sprawa jest jeszcze rozpatrywana.
Mimo ogromnej skali problemu, niestety po upływie około pół roku od głośnych przypadków niewypłacalności biur podróży, wciąż niestety nie wiemy jakie stanowisko w tej kwestii reprezentuje Rzecznik Praw Obywatelskich.
Piotr Cybula
W ubiegłym tygodniu (17 stycznia) skontaktowałem się z biurem poselskim europosła Zbigniewa Ziobro w sprawie wystąpienia przez niego w lipcu 2012 r. do Komisji Europejskiej, o czym wcześniej pisałem. Przedmiotem jego interwencji była problematyka standardu ochrony klienta na wypadek niewypłacalności organizatora turystyki w świetle prawa polskiego. Odpowiedzi nie otrzymałem do dnia dzisiejszego.
Wczoraj napisałem do „Punktu Informacyjnego Unii Europejskiej w Polsce”. Przed chwilą otrzymałem odpowiedź na wskazane wyżej pismo z 14 września 2012 r. Przedstawia się ona następująco:
„Odpowiedź udzielona przez komisarz Viviane Reding w imieniu Komisji
Przepisy dyrektywy 90/314/EWG chronią konsumentów nabywających zorganizowane wakacje i wycieczki. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wielokrotnie zinterpretował art. 7 dyrektywy (zob. np. C-140/97 oraz sprawy połączone C-178/94, C-179/94 i C-188/94 do C-190/94C.) i wyjaśnił, że „[…] ustawodawstwo krajowe właściwie transponuje zobowiązania wynikające z art. 7 dyrektywy tylko wtedy […], gdy przynosi to skutek w postaci zapewnienia konsumentowi skutecznej gwarancji zwrotu wszystkich nadpłaconych pieniędzy i powrotu z podróży w przypadku niewypłacalności organizatora.” (C-140/97, pkt. 63-64). W tym kontekście Komisja uważa, że państwa członkowskie są zobowiązane wprowadzić system skutecznej gwarancji, który zapewnia konsumentowi zwrot wszystkich nadpłaconych pieniędzy i, w stosownych przypadkach, powrót z podróży w przypadku niewypłacalności organizatora.
W 2009 r. Komisja wszczęła postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego (2007/4445) przeciwko Polsce, dotyczące stosowania art. 7 wymienionej dyrektywy. W konsekwencji Polska wprowadziła zmiany do ustawy o usługach turystycznych i przyjęła dwa nowe rozporządzenia, które znacznie wzmocniły w Polsce systemy ochrony w przypadku niewypłacalności. W świetle informacji przekazanych przez Pana Posła Komisja ponownie skontaktuje się z władzami Polski, aby dowiedzieć się, czy obecne systemy ochrony w przypadku niewypłacalności spełniają wymogi art. 7 dyrektywy„.
W związku z otrzymaniem tej informacji, poprosiłem o informację w sprawie wyników podjętych działań. W kontekście zdarzeń z roku ubiegłego już teraz trzeba stwierdzić, że stwierdzenie „Polska wprowadziła zmiany do ustawy o usługach turystycznych i przyjęła dwa nowe rozporządzenia, które znacznie wzmocniły w Polsce systemy ochrony w przypadku niewypłacalności” nie znajduje jakichkolwiek podstaw.
Na marginesie – w Internecie, w tym zwłaszcza na stronie internetowej Pana europosła Zbigniewa Ziobro, nie znalazłem informacji o powyższej odpowiedzi Komisji Europejskiej. Czy sprawa ta nie interesuje już Pana europosła?
Piotr Cybula
Komisja Ochrony Praw Pasażerów na mocy postanowień rozporządzenia nr 261/2004/WE kontroluje przestrzeganie przez przewoźników lotniczych postanowień rozporządzenia nr 261/2004/WE, t.j. zajmuje się rozpatrywaniem indywidualnych skarg pasażerów na przewoźników lotniczych naruszających ich prawa w przypadku odwołania lotu, znacznego opóźnienia lotu oraz odmowy przyjęcia ich na pokład.
Najczęściej pasażerowie skarżyli się na opóźnienia oraz odwołanie lotów.
Pracownicy Komisji udzielali także wyjaśnień w sprawach związanych z przewozem lotniczym.
W 2012 r. do Komisji Ochrony Praw Pasażerów (KOPP) wpłynęło 4021 skarg i pisemnych zapytań dot. naruszeń przez przewoźników lotniczych przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004.
W odniesieniu do liczby skarg, które wpłynęły do KOPP w 2010 r. (1540 skarg) Komisja odnotowała ok. 161% przyrost liczby spraw, a w stosunku do liczby skarg, które wpłynęły do KOPP w 2011 r. (2195 skarg), Komisja odnotowała ok. 83% przyrost w stosunku do roku 2012.
Rosnąca z roku na rok liczba rozpatrywanych w KOPP spraw spowodowana jest stale rosnącą świadomością prawną pasażerów podróżujących drogą powietrzną oraz wywiązywaniem się przewoźników lotniczych z obowiązku informowania pasażerów o przysługujących im prawach – co weryfikowane jest podczas corocznych kontroli przewoźników prowadzonych przez pracowników KOPP w polskich portach lotniczych.
Warto nadmienić, że znaczny przyrost liczby skarg w 2012 r. spowodowany był także upadkiem spółek lotniczych OLT Express Regional oraz OLT Express Poland, które na przełomie lipca i sierpnia zeszłego roku odwołały wszystkie swoje loty i zawiesiły działalność lotniczą.
Oprócz rozpatrywania skarg pasażerów pracownicy Komisji przeprowadzają również kontrole lotnisk i przewoźników w zakresie informowania klientów linii lotniczych o przysługujących im prawach. Sprawdzana jest treść ulotek i plakatów informacyjnych oraz procedury przewoźników dotyczące postępowań w przypadku wystąpienia nieregularności w realizacji przewozów lotniczych.
Warto przypomnieć, że głównymi obowiązkami przewoźników na mocy rozporządzenia 261/2004/WE są:
Ponadto, w przypadku odwołania lotu lub odmowy przyjęcia na pokład, pasażerom przysługuje prawo do zmiany planu podróży (tj. do lotu alternatywnego) oraz odszkodowanie w przypadkach określonych w rozporządzeniu.
Odszkodowanie to przysługuje niezależnie od poniesionej rzeczywistej szkody majątkowej, a wynika z samego faktu odwołania lotu lub nieuzasadnionej odmowy przyjęcia na pokład. Odszkodowanie za odwołanie lotu nie przysługuje, gdy przewoźnik musiał odwołać lot na skutek tzw. nadzwyczajnych okoliczności. Taką okoliczność stanowią m.in. warunki meteorologiczne uniemożliwiające wykonanie lotu, strajki, czy nagłe usterki techniczne samolotów. Prezes ULC nie orzeka o odszkodowaniu za poniesione szkody czy krzywy moralne, gdyż to leży w zakresie kompetencji sądów cywilnych.
Prezes ULC może nałożyć na przewoźników kary pieniężne za naruszenie praw pasażerów np. za brak opieki, niewypłacanie odszkodowań, brak informacji o przysługujących prawach. Wysokość kar to 200 do 4.800 zł.
Źródło: komunikat ULC z 21.01.2013 r.
W wykazie publikacji zamieściłem pełny tekst artykułu pt. „Podstawy prawne współpracy pilota wycieczek z organizatorem turystyki„, który został wcześniej opublikowany w czasopiśmie „Problemy Turystyki” (2006, nr 1-4).
Co ciekawe, w literaturze w reprezentowane są różne stanowiska odnośnie do tego, które umowy mogą być podstawą tej współpracy. W chwili przygotowywania tej publikacji spotkałem się z następującymi poglądami co do możliwej „podstawy prawnej”:
– „umowa o pracę oraz umowa zlecenia”;
– „umowa o pracę, umowa zlecenia lub umowa nienazwana, podobna do zlecenia”;
– „umowa zlecenia”;
– „umowa o pracę, zlecenie świadczenia usług turystycznych, zlecenie – pilotaż Wycieczek”;
– „umowa o pracę, umowa zlecenia, umowa nienazwana podobna do zlecenia oraz umowa o usługi prowadzenia imprezy jako pilot”;
– „umowa o pracę, umowa o dzieło, umowa zlecenia oraz tzw. dogadanie się”;
– „umowa o pracę oraz umowa o świadczenie usług pilotarskich (umowa pilotażu wycieczki)”;
– „pilot może też świadczyć usługi biuru podróży na postawie umowy o pracę, ustawy o swobodzie działalności gospodarczej lub na podstawie umowy o usługi podobne do zlecenia”.
W artykule szerzej odnoszę się do wskazanych stanowisk. Mimo upływu kilku lat, uwagi odnośnie do istoty problemu pozostały w pełni aktualne.
Piotr Cybula
Na stronie internetowej jednego z członków PIT można przeczytać następującą informację:
Polska Izba Turystyki wymusza na swoich członkach świadczenie usług na najwyższym poziomie w oparciu o kodeks etyki i zasady uczciwości gospodarczej.
Ciekawe, jak przedstawia się to „wymuszanie” i o który kodeks etyki chodzi?
Piotr Cybula
Ostatnio trochę przycichła sprawa upadłych w roku ubiegłym biur podróży (czy nie o to chodziło?). Problem jednak nie został rozwiązany – poszkodowani klienci w dalszym ciągu czekają na zwrot wpłaconych tym biurom kwot. Poniżej zamieszczam zapytanie, jakie europoseł Zbigniew Ziobro skierował jeszcze w lipcu do Komisji Europejskiej:
Zgodnie z art. 7 Dyrektywy Rady z dnia 13 czerwca 1990 r. w sprawie zorganizowanych podróży, wakacji i wycieczek (90/314/EWG): „Na wypadek swojej niewypłacalności organizator i/lub punkt sprzedaży detalicznej, będący stroną umowy, powinni zapewnić dostateczne zabezpieczenie umożliwiające zwrot nadpłaconych pieniędzy oraz powrót konsumenta z podróży”.
Polska dokonała implementacji tej dyrektywy w ustawie o świadczeniu usług turystycznych. Ustawa ta nakłada obowiązek posiadania odpowiednich gwarancji bankowych lub ubezpieczeniowych. Ustawodawca określił minimalną wysokość sum gwarancyjnych.
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości dyrektywa nie pozwala na żadne ograniczenie zwrotu sum wpłaconych przez turystów.
4 lipca 2012 r. biuro podróży Sky Club zgłosiło wniosek o upadłość, pozostawiając blisko 5000 klientów zagranicą. 19.000 osób wykupiło wycieczki, które nie dojdą do skutku. Sky Club posiadał zgodnie z prawem gwarancje ubezpieczeniowe na sumę 25 mln zł. Suma ta nie wystarczy na zwrot należności wszystkim klientom.
1. Czy Komisja Europejska uważa, że dyrektywa w sprawie zorganizowanych podróży, wakacji i wycieczek zezwala na wprowadzenie takiego mechanizmu, który ogranicza możliwość zwrotu pieniędzy nadpłacony
2. Czy Komisja Europejska uważa, że Polska dokonała prawidłowej implementacji art. 7 Dyrektywy?
3. Jakie działania zamierza podjąć Komisja Europejska dla zapewnienia lepszej ochrony klientów biur podróży w Polsce?
Piotr Cybula
Ostatnio pojawiła się kolejna informacja o pracy Polskiej Izby Turystyki nad Kodeksem Etyki (Turystyka będzie miała kodeks etyki).
Pomysł takiego Kodeksu niewątpliwie ocenić należy bardzo korzystnie. W praktyce taki instrument jest niewątpliwie potrzebny, na co wskazują też przykłady innych państw. O jego ewentualnym sukcesie oczywiście nie będzie decydowała sama treść takiego dokumentu, ale przede wszystkim praktyka jego stosowania, co będzie wymagało pewnej odwagi. Nie ma co ukrywać, stopień zainteresowania członkostwem w organizacjach branżowych nie jest chyba dla nikogo satysfakcjonujący. Jeżeli w praktyce powstaną obawy, że stosowanie tego instrumentu może jeszcze bardziej zniechęcić przedsiębiorców do współpracy w ramach tej organizacji, to o sukcesie mówić będzie ciężko. Byłoby to jednak niewątpliwie ze szkodą dla branży. Prawidłowo stosowany Kodeks może bowiem wzmocnić wizerunek branży. Pozostaje mieć nadzieję, że prace te rzeczywiście się zakończą i to w niezbyt długim czasie.
Z drugiej jednak strony pojawiają się istotne wątpliwości związane z dotychczasową praktyką Polskiej Izby Turystyki. Zastanawiające w tym kontekście jest to, że organizacja ta od dłuższego czasu deklaruje, iż taki Kodeks jest stosowany. Tak przynajmniej można odebrać informację dostępna na jej stronie internetowej, z której wynika, że Polska Izba Turystyki wydaje Certyfikaty członka PIT „w oparciu o zasady Kodeksu Etyki członków Izby”. Jak można się domyśleć chociażby z tego artykułu, prace nad takim dokumentem nie zostały zakończone i nie został jeszcze przyjęty. Skoro tak, czy można na niego się powoływać? Niewątpliwie w ten sposób Polska Izba Turystyki stara się pokazać, że zrzeszeni w niej przedsiębiorcy mają pewną przewagę nad konkurencją, która takiego instrumentu nie posiada (a przez to zachęcić do członkostwa). Z drugiej strony jest to też bardzo ważny komunikat dla konsumentów, którzy podejmując decyzje rynkowe mogą działać kierując się tą informacją. Jeżeli Certyfikat PIT ma świadczyć, że przedsiębiorca działa zgodnie z Kodeksem Etyki PIT, a Kodeks ten nie został przyjęty, to jak można ocenić praktykę Polskiej Izby Turystyki? Ocenę pozostawiam Czytelnikom. Ciekawy jestem, czy w samym Kodeksie znajdzie się ocena takiej sytuacji. Dodam tylko, że kilka miesięcy temu zwróciłem się do PIT w związku z powyższymi wątpliwościami o informację w sprawie tego „Kodeksu”. Do dnia dzisiejszego nie otrzymałem oficjalnej odpowiedzi.
Piotr Cybula
PRAWO TURYSTYCZNE 