Author Archives: Piotr Cybula

Jak wcześniej wspominałem, w związku z sytuacją poszkodowanych klientów niewypłacalnych biur podróży poprosiłem o zajęcie stanowiska przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Dzisiaj otrzymałem następującą opinię:

Pragnę wyjaśnić, iż Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów jako centralny organ administracji rządowej właściwy w sprawach ochrony konkurencji i konsumentów, którego kompetencje szczegółowo określają przepisy ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.), nie był resortem odpowiedzialnym za wdrożenie do krajowego porządku prawnego art. 7 dyrektywy 90/314 dyrektywy Rady z dnia 13 czerwca 1990 r. w sprawie zorganizowanych podróży, wakacji i wycieczek (90/314/EWG), nakładającego na Państwa Członkowskie obowiązek zapewnienia odpowiednich zabezpieczeń finansowych na wypadek niewypłacalności organizatora turystyki.

W związku z tym Prezes UOKiK nie jest organem właściwym do dokonywania interpretacji przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 223, poz. 2268 z późn. zm.), stanowiących implementację art. 7 dyrektywy 90/314. Informuję, iż organem właściwym w tym zakresie jest Minister Sportu i Turystyki.

Pragnę dodatkowo podkreślić, przepisy kompetencyjne nie przyznają Prezesowi UOKiK uprawnień w zakresie ochrony przedsiębiorców przed niewypłacalnością, ani ochrony konsumentów przed jej skutkami.

Wcześniejsze wypowiedzi UOKiK w sprawie zabezpieczenia finansowego biur podróży można jednak znaleźć na stronach:

– http://ec.europa.eu/consumers/rights/docs/ts_resp_pl.pdf

– http://ec.europa.eu/consumers/rights/responses/Poland_en.pdf (s. 9)

W przypadku tej pierwszej wypowiedzi na pytanie, czy w Polsce występują jakieś problemy związane z funkcjonowaniem zabezpieczenia UOKiK nie wskazuje na żadne:

Question 17: What are your experiences of the guarantee scheme system in your Member State and, when applicable, of the interaction between different Member States systems? How could in your view the system be improved?
In Poland an organiser is obliged to conclude a bank or insurance guarantee contract and an insurance contract for the benefit of clients in the scope of covering the costs of the clients’ return to the country in case when the organiser, despite their obligation, does not provide such return, as well as to cover the refund of payments made by clients in case of a nonperformance of contract obligations. Moreover, an organiser is obliged to submit to a proper authority the original documents confirming the conclusion of subsequent guarantee or insurance contracts before the expiry of the previous contract. The obligation to have the subject guarantees or insurance contracts relates to the whole period of performing a business activity. The amount defined in the bank guarantee contract, the insurance guarantee contract or the insurance contract first covers the costs of bringing tourists back to the country. If the remaining sum of the guarantee is insufficient to refund all payments made by clients, the payments are lowered proportionally to the amount of the remaining sum.

Problemy nie występują, prawda?

dr Piotr Cybula

W dzisiejszej „Rzeczpospolitej” ukazał się wywiad z Panią Minister Katarzyną Sobierajską (Ministerstwo Sporu i Turystyki) pt. Koniec z zaniżaniem gwarancji przez biura podróży. Pani Minister już kolejny raz twierdzi, że dyrektywa 90/314 została w prawie polskim prawidłowo wdrożona jeśli chodzi o zabezpieczenie finansowe biur podróży.

W wywiadzie tym m.in. mamy następujące pytanie:

Zabezpieczenia te nie są jednak wystarczające. Eksperci podkreślają, że Polska nie w pełni wdrożyła unijną dyrektywę o podróżach i wycieczkach turystycznych, która gwarantuje klientom upadłego biura całkowity zwrot wpłaconych kwot. Podnoszą też, że polscy turyści za długo muszą czekać na ich zwrot, bo aż półtora roku.

Pada na nie następująca odpowiedź Pani Minister:

Nie mogę się z tym zgodzić. Polska znowelizowała ustawę o usługach turystycznych zgodnie z wytycznymi Komisji Europejskiej. Ustawa nakłada na biura obowiązek zapewnienia pełnego zabezpieczenia finansowego na rzecz klientów na wypadek niewypłacalności. Rozporządzenia, jako przepisy wykonawcze, mówią o minimalnych sumach zabezpieczeń na rzecz klientów. Gdyby prawo było poprawnie stosowane przez wszystkich przedsiębiorców i nie dochodziłoby do nieprawidłowości, na przykład zaniżania przychodów, te zabezpieczenia mogłyby się okazać wystarczające.

Pani Minister nie zgadza się z tą opinią, a je niestety nie mogę zgodzić się z opinią Pani Minister. Myślę, że podobne stanowisko zajmuje tysiące poszkodowanych konsumentów. Dlaczego tak uważam? Oto kilka wybranych argumentów:

Po pierwsze, co nie ulega wątpliwości, z dyrektywy 90/314 i orzecznictwa ETS, że konsumenci powinni otrzymywać pełne zwroty przedpłat. Od chwili uzyskania naszego członkostwa pojawiają się przypadki, ostatnio coraz liczniejsze, gdy konsumenci nie otrzymują pełnych zwrotów, co jest oczywistym naruszeniem dyrektywy.

Po drugie, nie ulega też wątpliwości, że właśnie klienci nie otrzymują pełnych zwrotów, a termin ich wypłat jest zbyt długi. Nowelizacja z 2010 r. i dwa nowe rozporządzenia wykonawcze niewiele tu nie zmieniły.

Po trzecie, z punktu widzenia prawa unijnego istotny jest standard ochrony. Nie jest istotne jak sformułowane są przepisy, ale to co z nich w praktyce wynika. Nikogo chyba ni trzeba przekonywać, że ten system nie jest odpowiedni.

Po czwarte, o ile mi wiadomo, nie została jeszcze dokonana kompleksowa ocena co do przyczyn braku wystarczających środków na te wypłaty. Wyciąganie ogólnego wniosku, że to przedsiębiorcy są „winni” ponieważ podejmowali nieprawidłowe działania jest chyba co najmniej przedwczesne, a biorąc pod uwagę wstępne oceny przypadków niewypłacalności chyba nietrafne we wszystkich przypadkach.

Po piąte, nawet gdyby to przedsiębiorcy okazali się oszustami, to i tak klienci powinni korzystać z ochrony z zabezpieczenia finansowego. Wynika to wyraźnie z ostatniego orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie zabezpieczenia finansowego.  TSUE 16 lutego 2012 r. wydał wyrok, którego teza przedstawia się następująco: Wykładni art. 7 dyrektywy 90/314 należy dokonywać w taki sposób, że ma on zastosowanie w sytuacji, w której niewypłacalność organizatora podróży jest spowodowana jego mającym znamiona oszustwa zachowaniem. Pełna treść orzeczenia dostępna jest tutaj.

Po szóste, warto przypomnieć, że od dłuższego czasu mówiło się, że w dalszym ciągu dyrektywa 90/314 jeśli chodzi o zabezpieczenie finansowe biur podróży nie została wdrożona w sposób prawidłowy. Informacje takie docierały też do Ministerstwa Sportu i Turystyki. Niestety nic w tej sprawie nie robiono, czego owoce zebraliśmy w tym roku.

Szanowna Pani Minister – jak można tłumaczyć obywatelom-konsumentom, że wszystko jest w porządku skoro ewidentnie dyrektywa nie została wdrożona w sposób prawidłowy? Czy na prawdę mają uwierzyć, że jednak nie są poszkodowani? Jak możemy mieć prawidłowo wdrożone przepisy w takiej sytuacji?

dr Piotr Cybula, radca prawny

Stosownie do art. 10 ustawy o usługach turystycznych Minister Finansów jest zobowiązany do określenia odnośnie zabezpieczenia finansowego biur podróży (w drodze rozporządzenia):

1) minimalnej wysokości sumy gwarancji bankowej oraz ubezpieczeniowej, uwzględniając zakres i rodzaj działalności wykonywanej przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych oraz termin i wysokość przyjmowanych przedpłat;

2)   szczegółowego zakresu ubezpieczenia obowiązkowego, termin powstania obowiązku ubezpieczenia oraz minimalną sumę gwarancyjną, biorąc w szczególności pod uwagę specyfikę wykonywanej działalności oraz jej zakres (w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw turystyki, po zasięgnięciu opinii Polskiej Izby Ubezpieczeń, określi, w drodze rozporządzenia).

Po ostatnich licznych przypadkach niewypłacalności biur podróży nikogo chyba nie trzeba przekonywać, że stosowanie w praktyce tych przepisów nie zapewnia konsumentom ochrony na poziomie wynikającym z dyrektywy 90/314 (art. 7), z uwzględnieniem już bogatego orzecznictwa ETS. Ta nieodpowiednia ochrona wynika z dwóch okoliczności: 1) klienci biur podróży nie otrzymują pełnych zwrotów wpłaconych kwot tytułem przedpłat; 2) termin wypłat zdarza się że jest bardzo odległy (ponad rok od przypadków niewypłacalności).

W związku z powyższą sytuacją wystąpiłem do Ministerstwa Finansów z prośbą o wyjaśnienie pojawiających się tu wątpliwości. Otrzymałem poniższą opinię.

(…) odnosząc się do zarzutu „wadliwości” rozporządzeń Ministra Finansów należy wskazać, iż rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 2010 r. w sprawie minimalnej wysokości sumy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej wymaganej w związku z działalnością wykonywaną przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych (Dz. U. Nr 238, poz. 1584) oraz rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia na rzecz klientów w związku z działalnością wykonywaną przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych (Dz. U. Nr 252, poz. 1690), wyznaczają jedynie minimalne wysokości sumy gwarancji bankowej i ubezpieczeniowej oraz minimalne wysokości sumy gwarancyjnej ubezpieczenia.

W związku z powyższym, zawarte w ww. rozporządzeniach regulacje nie uniemożliwiają zawierania umów gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej oraz umów ubezpieczenia na rzecz klientów, z wyższymi niż wskazane w ww. rozporządzeniach sumami.

To prawda, że rozporządzenia nie ograniczają zawierania przedsiębiorców w zawieraniu umów na wyższe kwoty, ale obowiązkiem naszego państwa jest zapewnienie tych minimalnych kwot na poziomie wynikającym z konieczności prawidłowej implementacji w prawie polskim art. 7 dyrektywy 90/314. Jeżeli wysokość tego zabezpieczenia określona jest w rozporządzeniach Ministra Finansów, to kształtując ich treść Minister Finansów powinien uwzględniać tę okoliczność.

Rzecz jest o tyle istotna, że z dotychczasowego orzecznictwa ETS wynika, że państwo członkowskie w przypadku nieprawidłowego wdrożenia tych przepisów ponosi względem konsumentów odpowiedzialność odszkodowawczą. Biorąc pod uwagę przypadku ostatnich niewypłacalności biur podróży może to oznaczać odpowiedzialność w wysokości kilkunastu a nawet kilkudziesięciu milionów złotych. Treść udzielonej odpowiedzi budzi wątpliwości, czy MF znany jest ten problem. Trudno podejrzewać, aby w tym przypadku chodziło o celowe działanie polegające na narażaniu państwa polskiego na odszkodowania, które łącznie mogą wynosić wiele milionów złotych. Czy zatem niewiedza?

W świetle powyższego trudno stanowisko Ministerstwa Finansów określić inaczej niż zaskakujące. Wskazując na te wątpliwości wystąpiłem do MF o ponowne odniesienie się do tego problemu. Jak wcześniej wskazywałem na blogu, czekam też na pozostałe stanowiska: Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Ubezpieczonych oraz Europejskiego Centrum Konsumenckiego.

dr Piotr Cybula, radca prawny

W Polsce działa wiele organów i organizacji zajmujących się ochroną konsumentów.

W związku z przypadkami niewypłacalności biur podróży, które ostatnio się pojawiły, poszkodowanych klientów jest na pewno kilka, a może nawet kilkadziesiąt tysięcy.

W razie dokonania przedpłaty organizatorowi turystyki klient w razie jego niewypłacalności powinien otrzymać pełen zwrot, niezwłocznie i bez zbędnych formalności. W przypadku naszego kraju często wygląda to tak, że klient nie otrzymuje w ogóle żadnych środków, a jeśli je otrzymuje, to w niepełnej wysokości i po długim okresie oczekiwania.

Ponieważ dotychczas nie spotkałem się ze stanowiskiem wskazanych organów i organizacji, dzisiaj wystąpiłem z odpowiednim pytaniem do:

1) Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

2) Rzecznika Praw Obywatelskich

3) Rzecznika Ubezpieczonych

4) Europejskiego Centrum Konsumenckiego

Pytanie dotyczyło tego, czy w ocenie tych organów i organizacji, zaistniała sytuacja wiąże się z możliwością wystąpienia przez poszkodowanego klienta o odszkodowanie w stosunku do Skarbu Państwa w związku z nieprawidłowym wdrożeniem dyrektywy 90/314, a także tego, czy również długi termin oczekiwania na wypłaty nie narusza tego aktu prawnego.

Sam odpowiedź znam…

dr Piotr Cybula, radca prawny

W związku z przesłaniem zapytania do marszałka województwa mazowieckiego w sprawie terminu zwrotu przedpłat  poszkodowanym klientom „Sky Club”, otrzymałem niżej przedstawioną informację.

Nie wynika z niej wprost, co decyduje o „przekazywaniu partiami” roszczeń klientów do ubezpieczyciela, a przede wszystkim, w jakim terminie marszałek województwa wyda dyspozycje co do tych wypłat. Poprosiłem więc o przesłanie wyraźnego stanowiska co do tych kwestii, które będzie podstawą do ewentualnych działań w związku z tą sytuacją.

Warto przypomnieć, że zgodnie ze stanowiskiem Komisji Europejskiej wypłaty z zabezpieczenia finansowego powinny być dokonywane niezwłocznie i bez zbędnych formalności.

Odpowiadając na przesłanego przez Pana e-maila, Departament Kultury, Promocji i Turystyki Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego w Warszawie, informuje, że zgodnie z zapisami (§ 3 pkt 2) umów gwarancji ubezpieczeniowych w związku z działalnością wykonywaną przez organizatorów turystyki  i pośredników turystycznych nr GT 101/2011 z dnia 15 września 2011 r. oraz nr GT 23/2012 z dnia 21 lutego 2012 r. wystawionych przez Towarzystwo Ubezpieczeń EUROPA Spółka Akcyjna na rzecz biura podroży Sky Club Sp. z o.o., zgodnie z Rozporządzeniem  Ministra Sportu i Turystyki z dnia 21 kwietnia 2011r. w sprawie wzorów formularzy umowy gwarancji bankowej, umowy gwarancji ubezpieczeniowej oraz umowy  ubezpieczenia na rzecz klientów, wymaganych w związku z działalnością wykonywaną przez organizatorów turystyki  i pośredników turystycznych:

„Gwarancja obejmuje ochroną wszystkie umowy o organizowanie imprez turystycznych, zawarte przez zleceniodawcę z klientami, zarówno jako organizatora turystyki, jak i pośrednika turystycznego w rozumieniu przepisów art. 3 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych, w okresie obowiązywania gwarancji, o którym mowa w ust. 1, chociażby ich wykonanie nie nastąpiło w tym okresie, jeżeli informacja o wystąpieniu zdarzenia objętego gwarancją zostaną przekazane gwarantowi w terminie do 1 roku po upływie okresu obowiązywania gwarancji.”

Z powyższego wynika, że roszczenia w związku z niewypłacalnością biura Sky Club Sp. z o.o. można składać do 16 września 2013 r.

Dokumenty składane przez klientów do tutejszego Urzędu, będą przekazywanie partiami do Towarzystwa Ubezpieczeń EUROPA Spółka Akcyjna. Zgodnie z zapisami ww. umów gwarancji ubezpieczeniowych wyliczenia kwot należnych poszkodowanym klientom dokonuje gwarant, tj. Towarzystwo Ubezpieczeń EUROPA Spółka Akcyjna, który odpowiada za prawidłowe rozliczenie środków z umowy gwarancji ubezpieczeniowej. Beneficjent, tj. Marszałek Województwa Mazowieckiego, po otrzymaniu od gwaranta szczegółowego wyliczenia kwot należnych poszkodowanych klientom, wydaje dyspozycję wypłaty środków. Gwarant dokonuje wypłat należnych kwot bezpośrednio poszkodowanym klientom w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia otrzymania dyspozycji wypłaty środków.

dr Piotr Cybula, radca prawny