Monthly Archives: Marzec 2011

Od dobrych już kilku lat jednym z poważniejszych problemów występujących w praktyce biur podróży są klauzule niedozwolone. Przyczyn tego stanu rzeczy jest wiele. Sama branża nie wykazuje zdolności do wykreowania mechanizmów autoregulacji (a szkoda), czego konsekwencją są liczne pozwy kierowane do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a także decyzje Prezesa UOKiK w sprawach praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Niektóre z tych spraw dotyczą małych biur podróży, które nie korzystają z pomocy prawnej przy opracowaniu warunków uczestnictwa w imprezach turystycznych, niektóre jednak dotyczą gigantów na rynku, gdzie powody występowania takich klauzul są częściowo inne. Obecna regulacja kodeksu postępowania cywilnego w sprawach o uznanie klauzul umownych za klauzule niedozwolone doprowadziła do powstania stowarzyszeń, które zaskarżają takie klauzule do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.  „Technika” zaskarżania tych postanowień pozwala na postawienie wniosku, że działania te nie są motywowane jedynie dbałością o interesy konsumentów. To skłania do  pytania, w jaki sposób biura podróży mogą bronić się przed takimi przypadkami? Wiele z klauzul wpisanych już do rejestru i także obecnie kwestionowanych, to klauzule, które jednocześnie są postanowieniami naruszającymi bezwzględnie obowiązujące przepisy ustawy o usługach turystycznych. Zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o usługach turystycznych:

Postanowienia umów zawieranych przez organizatorów turystyki z klientami mniej korzystne dla klientów niż postanowienia niniejszej ustawy są nieważne.

Oznacza to, że jeżeli przykładowo klauzule przewidują mniej korzystną regulację odpowiedzialności organizatora turystyki niż art. 11a u.u.t., czy też możliwość zmiany umowy przez organizatora turystyki odbiegającą od art. 14 u.u.t., to klauzule te mogą być uznane za nieważne z mocy prawa. Rzeczą sporną w literaturze jest kwestia, czy mogą być one również uznane za klauzule niedozwolone. Dotychczasowa linia orzecznicza Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wskazywała, że tak. Ostatnio w tej sprawie zapadła ważna uchwała  Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2011 r. (III CZP 119/10) w której zaprezentowano stanowisko odmienne. Może być ona pomocna dla organizatorów turystyki w przypadku takich postępowań przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów:

Postanowienie wzorca umowy, sprzeczne z bezwzględnie obowiązującym przepisem ustawy, nie może być uznane za niedozwolone postanowienie umowne (…).

Tym samym organizatorzy turystyki mogą bronić się w takich sprawach przez wskazanie, że wspomniane klauzule są nieważne na mocy art. 19 ustawy o usługach turystycznych, co uzasadnia oddalenie powództwa w takim zakresie. Z drugiej strony zmniejsza to prawdopodobieństwo, że w stosunku do takich klauzul stowarzyszenia konsumenckie wystąpią z pozwem do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Oczywiście z wielu powodów powinni oni zaniechać stosowania takich postanowień. Nie jest pewne, czy pogląd ten (do którego można także odnosić się krytycznie) wpłynie istotnie na praktykę Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Formalnie rzecz biorąc Sąd ten w innych postępowaniach nie jest związany tym orzeczeniem. Zostało ono jednak wydane na skutek zadania pytania prawnego przez Sąd Apelacyjny w Warszawie, który jest sądem odwoławczym od orzeczeń Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Z wielu powodów można więc oczekiwać, że dojdzie do wykształcenia takiej – korzystnej dla przedsiębiorców – linii orzeczniczej.

dr Piotr Cybula